ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Gitar

Andrés Segovia: Gitarı Konser Salonuna Taşımak

Segovia'nın asıl yaptığı iş iyi çalmak değildi; gitarın ciddi bir konser çalgısı sayılmasını sağlamaktı.


Yirminci yüzyılın başında klasik gitar, Avrupa'nın konser hayatında marjinal bir çalgıydı. Salonlarda piyano ve keman vardı; gitar kahvehanenin, halk müziğinin, olsa olsa küçük bir oda topluluğunun çalgısı sayılırdı. Andrés Segovia'nın kariyeri bu algının yıkılması üzerine kuruludur.

Segovia'nın yöntemi üç koldan işledi. Birincisi turneydi: Avrupa'dan başlayıp Güney Amerika'ya, Rusya'ya ve Amerika Birleşik Devletleri'ne uzanan bir konser programı yürüttü. Büyük salonlarda, mikrofonsuz, tek başına çaldı. Bu, çalgının ses hacmi üzerine yapılmış bir savdı ve savı kazandı.

İkincisi dağardı. Gitar için yazılmış ciddi eser azdı; Segovia bunu beklemek yerine sipariş etti. Manuel Ponce, Joaquín Turina, Federico Moreno Torroba, Mario Castelnuovo-Tedesco ve Alexandre Tansman gitar için Segovia'nın isteğiyle yazdılar. Bugün konser dağarının omurgasını oluşturan eserlerin önemli bir bölümü bu siparişlerden çıktı.

Üçüncüsü düzenlemeydi. Bach'ın Chaconne'unu gitara aktarması dönemin müzik çevrelerinde tartışma yarattı; kimi bunu saygısızlık saydı, kimi çalgının taşıyabileceğini gösteren bir kanıt olarak gördü. Segovia bu tartışmayı kaybetmedi, çünkü icra tartışmaya kapalıydı.

Segovia'nın bıraktığı tartışmalı bir miras da var. Tırnakla çalmayı standart hâline getirdi, naylon teli benimsedi, kendi ton anlayışını neredeyse tek meşru ton olarak kurdu. Sonraki kuşaklar — özellikle Bream ve Williams — bu tekelin dışına çıktı. Bugün icracılar tırnak biçiminden vuruş açısına kadar geniş bir yelpazede çalışıyor; bu çeşitlilik Segovia'ya rağmen değil, onun açtığı alan sayesinde mümkün oldu.

Segovia'nın naylon telle ilişkisi de kayda değer. İkinci Dünya Savaşı yıllarında iyi bağırsak tel bulmak güçleşince, New York'ta Augustine ailesiyle birlikte naylon tel üzerinde çalıştılar. Naylon, bağırsağın kararsızlığını ve kısa ömrünü ortadan kaldırdı; buna karşılık tonu bir miktar değiştirdi. Bugün klasik gitar denince akla gelen ses, bu zorunlu çözümün sonucudur.

Derslerimizde Segovia dağarı ileri seviyede ele alınır; ama yaklaşımı ilk aylardan itibaren geçerlidir. Çalgının sesini büyütmenin yolu daha sert vurmak değil, kapağı doğru uyandıran bir vuruş açısı bulmaktır. Bu, salon için de ders odası için de aynı şekilde geçerlidir.

Soru ve cevap

Segovia neden bestecilere eser sipariş etti?

Gitar için yazılmış ciddi konser eseri sayısı çok azdı. Segovia dağarın kendiliğinden oluşmasını beklemek yerine dönemin bestecilerine doğrudan sipariş verdi ve konser dağarının omurgası böyle kuruldu.

Klasik gitarda tırnakla mı çalınır, etle mi?

İkisi de kullanılır. Segovia tırnakla çalmayı yaygınlaştırdı; et vuruşu daha yuvarlak, tırnak daha parlak bir ton verir. Tercih, kursiyerin tırnak yapısına ve aradığı tona göre yapılır.