Gürültü Azaltma: Bandın Kendi Sesiyle Mücadele
Manyetik bandın kaçınılmaz hışırtısı, akıllı bir sinyal işleme fikriyle bastırıldı.
Manyetik bant kaydının kaçınılmaz bir yan ürünü vardır: hışırtı. Bandın manyetik parçacıkları rastgele dizildiği için sürekli bir gürültü zemini üretir. Kayıt seviyesi yükseltilerek bu zemin göreli olarak azaltılabilir, ama belirli bir noktadan sonra doygunluk başlar.
1960'larda geliştirilen gürültü azaltma sistemleri soruna farklı bir açıdan yaklaştı. Kayıt sırasında sinyalin kısık bölümleri yükseltilir; çalma sırasında aynı bölümler aynı oranda kısılır. Kısma işlemi sinyali orijinal seviyesine döndürürken, bandın eklediği hışırtıyı da kısar. Bu ikili işlem yöntemine companding denir.
Sistemler kademeli olarak gelişti. Profesyonel stüdyo sürümleri geniş bir frekans aralığında çalışıyordu; ev kaseti için geliştirilen daha basit sürümler ise yalnız tiz bölgeye müdahale ediyordu.
Yöntemin bir kısıtı vardır: kayıt ve çalma aynı sistemi kullanmalıdır. Sistemsiz çalınan bir kayıt, tiz bölgede bastırılmış ve boğuk duyulur.
Dijital kayıt bu sorunu büyük ölçüde ortadan kaldırdı. Dijital sistemin gürültü zemini, bit derinliğinin izin verdiği ölçüde düşüktür; 24 bit kayıtta pratikte duyulmaz.
Yine de aynı fikir başka alanlarda sürdü. Yayında ve iletişimde dinamik aralığı sınırlı kanallardan geçirmek için benzer yöntemler kullanılıyor. Prensip aynıdır: kısık bölümleri koru, geri dönüşte eski hâline getir.
Derslerimizde gürültü zemini kayıt aşamasında ele alınır. Doğru gain yapısı, sonradan yapılacak her türlü gürültü azaltma işleminden daha etkilidir.
Soru ve cevap
Gürültü sonradan temizlenebilir mi?
Kısmen. Yazılımla azaltılabilir ama her işlem sinyalden de bir şey götürür. Kayıt aşamasında doğru gain yapısı kurmak çok daha etkilidir.
Dijitalde hışırtı var mı?
Pratikte duyulmaz. Dijital sistemin gürültü zemini bit derinliğiyle belirlenir; 24 bit kayıtta bu zemin duyulabilir sınırın altındadır.
Bu konunun dersi
DerslerimizSes Mühendisliği Kursu