Eşlik Çalmak: Akor Şifresinden Şarkıya

Klavyeli çalgı çalan kursiyerlerin büyük bölümü, bir şarkıya eşlik edebilmeyi ister. Bu istek, klasik nota eğitimiyle doğrudan karşılanmaz. Eşlik, yazılı bir metni seslendirmek değil, bir akor şemasından anlık bir doku üretmektir.

Eşliğin birinci gereci akor bilgisidir. Kursiyerin majör ve minör üçlüleri, yedili akorları ve bunların çevrimlerini klavyede hızla bulabilmesi gerekir. Bu, teorik bilgi olarak değil el bilgisi olarak kurulur: akor görüldüğünde düşünmeden basılır.

İkinci gereç çevrimdir. Akorları hep temel konumda basmak, elin klavyede sürekli sıçramasına yol açar ve ses akışını bozar. Çevrimler kullanıldığında el küçük bir alanda kalır, sesler birbirine bağlanır ve eşlik akıcı duyulur. Bu, eşlik çalışmasının en büyük tek kazanımıdır.

Üçüncü gereç dokudur. Aynı akor dizisi farklı biçimlerde çalınabilir: blok akor, kırık akor, arpej, ritmik kalıp ya da bas-akor düzeni. Şarkının türü ve temposu hangi dokunun uygun olduğunu belirler. Kursiyerin birkaç doku kalıbını hazır bulundurması, her şarkıda yeniden çözüm aramasını önler.

Dördüncü gereç bas hattıdır. Sol elin kök sesi taşıması, eşliğin zeminini kurar. İleri aşamada bas hattı hareketlenir: kök ses yerine üçüncü ya da beşinci derece kullanılarak yumuşak geçişler yapılır.

Beşinci gereç transpozedir. Bir şarkının yazıldığı ton, eşlik edilen sesin rahat bölgesi olmayabilir. Akorları harflerle değil derecelerle düşünen kursiyer, parçayı herhangi bir tona taşıyabilir. Bu bakış kazanıldığında transpoze bir hesap işi olmaktan çıkar.

Altıncı gereç dinlemedir ve en çok ihmal edilenidir. Eşlikçi, kendi çaldığından çok eşlik ettiği sesi dinler. Şarkıcı nerede nefes alıyor, nerede geciyor, hangi cümleyi uzatıyor — eşlik bunlara uyar. Bu uyum, teknik beceriden çok dikkat meselesidir.

Çalışma sırası şöyle kurulur. Önce sabit bir akor dizisi üzerinde tek doku çalışılır. Sonra doku çeşitlendirilir. Ardından gerçek bir şarkı alınır ve kayıtla birlikte çalınır. En sonunda canlı bir sesle ya da bir çalgıyla çalışılır.

Eşlik çalışmasının klasik dağara da katkısı vardır: akor yapısını gören kursiyer, eserleri nota nota değil bölüm bölüm hatırlar ve ezberi çok daha sağlam kurar.