Fagotun Orkestradaki İki Yüzü

Fagot, tahta nefesli ailesinin bas sesidir. İki buçuk metreyi aşan bir boru, ikiye katlanarak taşınabilir hâle getirilir. Çift kamışla çalınır ve ses alanı geniştir: bas bölgeden tenor bölgeye kadar uzanır.

Çalgının orkestradaki kimliği ikiye ayrılır. Bir yanda kısa ve kesik notalarla kurulan mizahi kullanım vardır; staccato bas hatları çalgıya "orkestranın palyaçosu" sıfatını kazandırdı. Öte yanda tenor bölgedeki solo kullanımı, insan sesine yakınlığıyla en dokunaklı renklerden birini üretir. Stravinsky'nin Bahar Ayini'nin açılışı bu ikinci yüzün en bilinen örneğidir; fagot, alışılmış bölgesinin çok üstünde, gergin ve yalnız bir ezgi taşır.

Dağar açısından fagot geç gelişti. Vivaldi otuzdan fazla fagot konçertosu yazdı; Mozart'ın konçertosu bugün de sınav ve konser dağarının merkezinde durur. On dokuzuncu yüzyılda solo dağar zayıfladı, yirminci yüzyılda yeniden canlandı.

İki ayrı sistem vardır. Alman sistemi — Heckel — bugün dünyada baskın olandır; Fransız sistemi — Buffet — daha ince ve nazal bir ton verir ve kullanımı azalmıştır. İki sistem arasında parmak düzeni belirgin biçimde farklıdır, bu yüzden geçiş kolay değildir.

Teknik olarak fagot, parmak düzeninin düzensizliğiyle bilinir. Çalgının boru boyunca delikleri akustik olarak doğru yerlerde değil, elin erişebileceği yerlerde açılmıştır; aradaki farkı kapatmak için çok sayıda anahtar ve alternatif parmak kullanılır. Bu, başlangıçta bunaltıcı görünse de mantığı öğrenilebilir bir sistemdir.

Kontrafagot bir oktav altta çalar ve orkestranın en pes çalgılarından biridir. Solo dağarı sınırlıdır; işlevi renk ve derinlik katmaktır.

Derslerimizde fagot eğitimi çift kamış hazırlığı ve nefes basıncı üzerine kurulur. Parmak düzeni, mantığı açıklanarak öğretilir; ezber yerine sistemin kavranması hedeflenir.