ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Perdeli mi, Perdesiz mi? Ud ile Tanburun Ses Anlayışı

Aynı makamı iki çalgı iki ayrı yoldan kurar.


Klasik Türk müziğinin iki merkezî tezeneli çalgısı olan ud ve tanbur, perde anlayışı bakımından birbirinin karşıtıdır. Ud perdesizdir; tanbur ise oktavda kırkı aşkın perdeye sahiptir.

Bu fark iki ayrı ses anlayışı üretir. Tanburda perdeler sabittir ve kuramın öngördüğü koma değerlerini gösterir. İcracı doğru perdeyi bulmak zorunda değildir; sistem onu verir. Buna karşılık sistemin dışına çıkmak, perde aralarına inmek mümkün değildir.

Udda durum tersidir. Perde yoktur; doğru sesi bulmak tamamen icracının kulağına ve kas belleğine kalır. Bu sorumluluk bir yük olduğu kadar bir serbestliktir: icracı, makamın gerektirdiği ince perde ayarlarını, kaydırmaları ve yöresel farkları doğrudan uygulayabilir.

Bu iki yaklaşım toplulukta bir arada bulunur ve uyum ister. Tanburun sabit perdeleri referans sağlar; ud ve keman gibi perdesiz çalgılar bu referansa göre ayarlanır. Kanun ise mandal sistemiyle ikisi arasında bir yerde durur.

Pedagojik olarak iki çalgı farklı sıralar izler. Tanburda önce perde bilgisi ve sol el konumları kurulur. Udda ise entonasyon çalışması en baştan itibaren merkezdedir; öğrenci kendi kulağıyla perdeyi bulmayı öğrenir.

Batı çalgılarında da benzer bir ayrım vardır: perdeli gitar ile perdesiz keman arasındaki fark aynı mantığı taşır.

Derslerimizde perdesiz çalgı eğitiminde entonasyon çalışması sürekli yürütülür. Referans perde, akort aleti ve kayıt birlikte kullanılır.

Soru ve cevap

Perdesiz çalgıda entonasyon nasıl çalışılır?

Referans sesle karşılaştırarak ve kayıt alarak. Akort aleti hedefi gösterir; kas belleği ancak düzenli tekrarla kurulur.

Toplulukta perde referansı kim verir?

Perdesi sabit çalgılar. Tanbur ve kanun referans sağlar; ud, keman ve ses bu referansa göre ayar yapar.

Bu konunun dersi

DerslerimizUd Dersi