Çalgı Bakımı: Ne Sıklıkta, Neden?

Kursiyerlerin bir bölümü, çözemediği teknik sorunları kendi eksikliği sayar. Oysa bu sorunların bir kısmı çalgıdan gelir ve bakımla ortadan kalkar. Ayarı bozuk bir çalgıda entonasyon çalışmak, sızdıran bir nefesli çalgıda ton aramak ya da eski tellerle parlaklık beklemek, çalışmayla çözülecek şeyler değildir.

Bakım üç başlıkta toplanır: günlük, düzenli ve dönemsel.

Günlük bakım her çalışmadan sonra yapılan kısa işlerdir. Telli çalgılarda teller ve klavye silinir; parmak yağı tellerin ömrünü belirgin biçimde kısaltır. Nefesli çalgılarda içerideki nem alınır, kamış çıkarılıp kurutulur. Yaylı çalgılarda gövdedeki reçine tozu temizlenir; birikirse verniğe yapışır. Piyanoda tuşlar silinir ve kapak kapatılır. Bunların hepsi birkaç dakika sürer.

Düzenli bakım aylık ölçektedir. Telli çalgılarda tel değişimi bu aralıkta düşünülür; sıklık kullanıma göre değişir. Yaylı çalgılarda yay kılı gerginliği ve reçine durumu kontrol edilir. Nefesli çalgılarda mekanizmanın yağlanması ve tıpaların kontrolü gerekir. Vurmalılarda deri gerginliği ve akort bakılır.

Dönemsel bakım bir ustanın işidir ve yılda bir ya da iki kez yapılır. Piyanoda akort ve gerekirse mekanik düzenleme; yaylı çalgılarda köprü, ses direği ve burgu kontrolü; nefesli çalgılarda genel bakım ve tıpa değişimi. Bu bakımların ertelenmesi, çoğu zaman daha pahalı bir onarımla sonuçlanır.

Ortam koşulları çalgıyı doğrudan etkiler ve en çok ihmal edilen konudur. Ahşap çalgılar nem ve sıcaklık değişimine duyarlıdır. Kaloriferin yanında ya da pencere önünde duran bir çalgıda çatlak riski artar. İdeal koşul, oda sıcaklığında ve orta nemde durmasıdır; kışın nemlendirici kullanımı birçok çalgı için yararlıdır.

Taşıma da bakımın parçasıdır. Uygun bir kılıf, çalgının ilk korumasıdır. Soğuktan gelen bir çalgı hemen açılmaz; kılıfın içinde oda sıcaklığına gelmesi beklenir.

Bakımın ne zaman gerektiğini anlamak için birkaç işaret vardır. Ayar giderek daha çabuk bozuluyorsa, ses eskisi gibi tepki vermiyorsa, mekanizmada ses ya da takılma varsa, ya da çalgı belirli bir bölgede kısıyorsa bakım zamanı gelmiştir.

Sarf giderleri baştan hesaba katılır: kamış, tel, deri, baget, reçine. Bunlar düzenli giderdir ve çalgı seçilirken bilinir.

Son olarak: bakım, çalgının değerini korumaktan çok çalışmanın verimini korur. Düzgün çalışan bir çalgıda geçirilen yirmi dakika, bakımsız bir çalgıda geçirilen bir saatten daha çok iş görür.