ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Yaylı çalgılar

Çenelik ve Omuzluk: İki Geç İcat

Kemanın üç yüz yıl boyunca çeneliği yoktu; bugün tutuşun merkezinde duruyor.


Keman on altıncı yüzyıldan on dokuzuncu yüzyıla kadar çenelik olmadan çalındı. Çalgı köprücük kemiği üzerine yerleştirilir, sol el hem çalgıyı tutar hem çalardı. Pozisyon geçişleri bu yüzden daha sınırlıydı; özellikle aşağı doğru geçişte çalgının kaymaması gerekiyordu.

Çeneliği 1820'lerde besteci ve kemancı Louis Spohr'un geliştirdiği kabul edilir. Amaç basitti: çalgıyı çene ile omuz arasında sabitleyerek sol eli serbest bırakmak. Sonuç, sol el tekniğinde hızlı bir genişleme oldu. Pozisyon geçişleri, geniş aralıklar ve vibrato, çalgıyı tutma kaygısı ortadan kalktığında kolaylaştı.

Omuzluk daha da geçtir; yirminci yüzyılda yaygınlaştı. Çalgı ile omuz arasındaki boşluğu doldurur ve boynu uzun olan icracılarda çeneye binen yükü azaltır. Kullanıp kullanmamak hâlâ tartışılır; bazı icracılar omuzluksuz çalmanın çalgının titreşimini serbest bıraktığını savunur.

Doğru kurulum kişiye özgüdür ve ölçüyle belirlenir. Çenelik yüksekliği, çene ile köprücük kemiği arasındaki mesafeye göre seçilir. Yanlış yükseklik iki yönde de sorun üretir: alçaksa omuz kalkar, yüksekse baş yana eğilir. İkisi de boyun ve sırt ağrısına yol açar.

Çeneliğin konumu da tercihe bağlıdır. Kuyruk parçasının üstünde duran modeller çalgıyı ortadan tutar; sol tarafta duran modeller çeneyi çalgının kenarına yaklaştırır. Aralarındaki fark, sağ kolun erişimini ve başın açısını etkiler.

Bu donanım kararları teknik sorunların görünmeyen kaynağı olabilir. Pozisyon geçişinde çalgı kayıyorsa, vibrato tutuk kalıyorsa ya da uzun çalışmadan sonra boyun ağrıyorsa, çözüm çoğu zaman teknikte değil kurulumdadır.

Derslerimizde tutuş, kursiyerin boyun uzunluğu ve omuz yapısı ölçülerek kurulur. Donanım standart olarak değil kişiye göre seçilir.

Soru ve cevap

Omuzluk kullanmak şart mı?

Şart değildir. Boyun uzunluğuna ve omuz yapısına bağlıdır. Doğru kurulmuş bir omuzluk gerginliği azaltır; yanlış yükseklik ters etki yapar.

Çalgı çalarken boyun ağrıyorsa ne yapılır?

Önce kurulum denetlenir: çenelik yüksekliği ve konumu, omuzluk ayarı, başın açısı. Ağrının kaynağı çoğu zaman teknikte değil donanımdadır.

Bu konunun dersi

DerslerimizKeman Dersi