Bartolomeo Cristofori: Çekiçli Klavyenin İcadı

On yedinci yüzyıl sonunda klavyeli çalgıların iki ana tipi vardı. Klavsende teller mızrapla çekiliyordu; ses net ve parlaktı ama tuşa ne kadar sert basılırsa basılsın ses gücü değişmiyordu. Klavikordda tel metal bir dille dövülüyordu; dinamik yapılabiliyordu ama ses çok kısıktı.

Floransa'da Medici sarayında çalgı bakıcılığı yapan Bartolomeo Cristofori bu ikilemi çözdü. 1700'lerin hemen başında tanımladığı mekanizma, teli çeken değil vuran bir çekiç kullanıyordu. Çekiç tele vurduktan sonra hemen geri çekiliyor, tel serbestçe titreşiyordu. Tuşa basma gücü doğrudan ses gücünü belirliyordu.

Çalgının ilk adı bu özelliği anlatıyordu: gravicembalo col piano e forte, yani hafif ve güçlü çalabilen klavsen. Zamanla kısaldı ve pianoforte, sonra piyano oldu.

Cristofori'nin mekanizması şaşırtıcı biçimde olgundu. Çekicin geri kaçmasını sağlayan escapement düzeni, tel titreşirken çekicin tele yaslanıp sesi boğmasını engelliyordu. Bu düzen bugünkü mekanizmanın da temelidir; sonraki iki yüzyıl onun üstüne ekledi, onu değiştirmedi.

Yaygınlaşması yavaş oldu. İtalya'da fazla ilgi görmedi; çalgının tanımı Almanya'da yayımlanan bir yazıyla aktarıldı ve Gottfried Silbermann gibi Alman yapımcılar geliştirdi. Bach'ın erken piyanolarla ilgili eleştirileri bilinir; tuş ağırlığı ve tiz registerin zayıflığı konusunda haklıydı.

On sekizinci yüzyılın sonuna gelindiğinde çalgı olgunlaştı ve klavsenin yerini aldı. Mozart'ın dönemindeki piyano bugünkünden hafif tuşlu, daha kısık ve daha net sesliydi; eserleri bu ses düşünülerek yazıldı.

Derslerimizde dönem farkı dağar çalışmasında açıkça konuşulur. Mozart ve Haydn'ın yazısı, modern piyanoda daha hafif tuşe ve daha az pedalla çalındığında kendi karakterine yaklaşır.