Sébastien Érard ve Çift Kaçışlı Mekanizma
Aynı notayı hızla tekrarlayabilmek, on dokuzuncu yüzyıl piyano yazısının önünü açtı.
Erken piyanolarda bir sorun vardı: bir tuşa basıldıktan sonra tuşun tamamen yukarı dönmesi gerekiyordu ki aynı nota yeniden çalınabilsin. Hızlı tekrar, tril ve yoğun dokular bu yüzden sınırlıydı.
Parisli yapımcı Sébastien Érard 1821'de çift kaçışlı mekanizmayı — double échappement — patentledi. Bu düzende çekiç, tuş henüz tam yukarı dönmeden ara bir konumda yakalanır; tuşa yarım yoldan yeniden basıldığında nota tekrar çalınır. Tekrar hızı birkaç kat arttı.
Etkisi doğrudan dağarda görülür. Liszt ve sonrasındaki virtüöz yazı, hızlı tekrarlar, oktav dizileri ve yoğun akor tekrarlarıyla doludur. Bu yazı Érard mekanizması olmadan çalınamazdı. Liszt'in Érard piyanolarını tercih etmesi ve yapımcıyla yakın çalışması bilinen bir ilişkidir.
Érard'ın ikinci katkısı arp üzerinedir; çift hareketli pedal sistemini geliştirerek arpın kromatik çalınabilmesini sağladı. Aynı atölye iki ayrı çalgının modern hâlini kurdu.
On dokuzuncu yüzyıl boyunca piyano yapımı hızla değişti. Demir çerçeve tel gerginliğini artırdı ve ses hacmini büyüttü; çapraz tellenme gövde içinde daha uzun bas tellerine yer açtı; klavye yedi oktava genişledi. Bu değişikliklerin her biri dağarı etkiledi.
Bugünkü konser kuyruklusu, 1870'lerde büyük ölçüde son hâlini aldı. Sonraki yüz elli yılda yapılan iyileştirmeler ayrıntı düzeyinde kaldı; temel mimari aynı.
Derslerimizde tuşe çalışması mekanizmanın nasıl çalıştığı anlatılarak yürütülür. Tuşun yarım yoldan dönüşünü kullanmak, hızlı tekrarlarda gereksiz kol hareketini ortadan kaldırır.
Soru ve cevap
Hızlı tekrar nasıl çalışılır?
Tuşun tam yukarı dönmesini beklemeden, yarım yoldan yeniden basarak. Modern mekanizma buna izin verir; kol yerine parmağın çalışması gerekir.
Dik piyanoda tekrar neden daha zor?
Dik piyano mekanizmasında çekiç yer çekimiyle değil yayla geri döner ve tekrar hızı kuyruklu piyanodan düşüktür. Bu fark hızlı pasajlarda hissedilir.
Bu konunun dersi
DerslerimizPiyano Dersi