Darbukada Düm ve Tek: İki Sesin Ötesi

Darbuka öğrenmeye başlayan herkes önce iki sesi öğrenir: düm ve tek. Düm, derinin ortasına vurularak elde edilen pes ve dolgun sestir; tek, kenara vurularak çıkan tiz ve kısa sestir. Bu ikisi, bütün usullerin iskeletini kurar. Ancak darbukanın ses dağarcığı bu ikisiyle sınırlı değildir.

Düm sesinin kalitesi, vuruşun süresiyle belirlenir. El, deriye vurduktan sonra üzerinde kalmaz; hemen çekilir ve derinin serbest titreşmesine izin verilir. Elin deride kalması sesi boğar — yeni başlayanların yaygın hatası budur.

Tek sesi, parmakların kenara düşmesiyle elde edilir ve hangi parmakların kullanıldığına göre değişir. Sağ elin tek sesi genellikle daha güçlü, sol elinki daha hafiftir; bu fark, usullerin dokusunu kurar ve kasten korunur.

Bu iki sesin arasında ara sesler vardır. Kapalı tek, parmak deride bırakılarak çıkarılan kısa ve boğuk sestir; usullerde doldurma görevindedir. Slap, kenara sert ve toplu bir vuruşla çıkarılan keskin sestir. Deri üzerinde parmak kaydırmayla elde edilen sürtme sesleri, süsleme olarak kullanılır.

Elin duruşu bütün bu sesleri belirler. Bilek serbest, parmaklar gergin olmadan hafifçe açık durur. Kolun gerginliği doğrudan sese yansır: gergin bir elden hem düm hem tek cansız çıkar.

Oturuş da tekniğin parçasıdır. Darbuka bacak üzerine, gövdesi serbest kalacak biçimde yerleştirilir; alt açıklığın kapanması sesi boğar. Ayakta çalınıyorsa askı kullanılır ve çalgının açısı sabitlenir.

Usuller bu seslerin diziliminden doğar. Türk müziği usullerinde düm ve tek yerleşimi yalnız ritmi değil, cümlenin nefes alışını da belirler. Darbuka öğrenimi ritim ezberlemekle değil, usulü söyleyerek öğrenmekle ilerler.

Hız, en sona bırakılan konudur. Temiz bir düm ve ayrılabilir bir tek kurulmadan yapılan hız denemeleri, seslerin birbirine karışmasına yol açar.

Deri tipi de sese etki eder: doğal deri sıcak ve değişken, sentetik deri kararlı ve parlak bir ton verir. Başlangıçta sentetik deri, bakım kolaylığı sağlar.

Çalışmanın düzeni de sonucu belirler. Yeni bir usul, önce yavaş tempoda ve sesli sayılarak kurulur; ardından metronomla sabitlenir. Usul oturmadan yapılan süsleme denemeleri, iskeleti bulanıklaştırır ve çoğu zaman geri dönüp düzeltmeyi gerektirir.