ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Topluluk ve sahne

Halk Müziği Topluluğu ve Derleme Geleneği

Köyde tek bir bağlamayla çalınan ezginin kalabalık bir toplulukla icrası, bir düzenleme kararıdır.


Türk halk müziği kökeninde tekil ya da küçük gruplu bir icradır: bir bağlama, bazen bir kaval ya da kemane, çoğu zaman yalnız ses. Radyo ve konser salonu bu müziği kalabalık topluluklarla icra edilecek biçimde yeniden düzenledi.

Yirminci yüzyılın ortasında kurulan koro ve saz toplulukları bu dönüşümün ürünüdür. Derlenen ezgiler notaya alındı, standart bir biçime getirildi ve çok sayıda çalgıyla icra edilecek düzenlemeler yazıldı.

Bu dönüşümün kazancı yaygınlaşmadır: dağar kayıt altına alındı, ülke genelinde bilinir hâle geldi. Bedeli ise yöresel tavrın bir bölümünün silinmesidir. Aynı ezgi her yörede farklı süsleme ve farklı tartımla çalınırken, standart düzenleme tek bir biçimi öne çıkardı.

Bugün iki yaklaşım birlikte yürüyor. Bir yanda topluluk düzenlemeleri, öte yanda yöresel icrayı olduğu gibi aktarmayı hedefleyen çalışmalar var. İkincisi, derleme kayıtlarına ve yerel icracılarla çalışmaya dayanır.

Topluluk olarak halk müziği heyeti kendi denge sorunlarını taşır. Bağlama ailesi — cura, bağlama, divan — farklı register'larda çalar ve birlikte kullanıldığında katmanlı bir doku kurar. Nefesli ve yaylı halk çalgıları renk ekler; vurmalılar usulü taşır.

Akort da ayrı bir konudur. Bağlama düzeni ile kara düzen arasındaki fark, aynı ezginin farklı parmak düzenleriyle çalınması demektir; topluluk içinde ortak bir düzen belirlenmesi gerekir.

Derslerimizde halk müziği topluluğu yöresel tavır korunarak çalıştırılır. Düzenleme yapılırken ezginin kendi süsleme dili öncelikli tutulur.

Soru ve cevap

Yöresel tavır topluluk içinde korunur mu?

Korunabilir ama bilinçli bir karar gerektirir. Standart düzenleme tek bir biçimi öne çıkarır; yöresel süsleme ve tartımın korunması ayrıca çalışılır.

Bağlama ailesi toplulukta nasıl kullanılır?

Farklı register'larda. Cura tiz, bağlama orta, divan sazı pes bölgeyi taşır; birlikte kullanıldıklarında katmanlı bir doku kurulur.

Bu konunun dersi

DerslerimizBağlama Dersi