Joseph Joachim ve Brahms Konçertosu
Bir konçertonun bugünkü hâli, besteci ile icracı arasındaki uzun bir yazışmanın sonucudur.
On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Joseph Joachim yalnız bir icracı değil, dönemin müzikal ölçütlerini kuran bir figürdü. Macar doğumluydu, Mendelssohn çevresinde yetişti, Berlin'de öğretti ve kendi adıyla anılan dörtlüyle oda müziği geleneğini güçlendirdi.
Brahms'ın 1878'de yazdığı Keman Konçertosu, Joachim'le yürütülen yazışmanın ürünüdür. Brahms iyi bir piyanistti ama keman yazısında Joachim'e danıştı; taslaklar gidip geldi, parmak düzenleri ve yay işaretleri tartışıldı. Joachim kimi pasajların çalınamaz olduğunu söyledi, Brahms bir bölümünü değiştirdi, bir bölümünde direndi. Eser bugün keman dağarının en zorlu parçalarından biri sayılır ve bu gerilimi taşır.
Joachim'in ikinci katkısı kadanslardır. Birinci bölüm için yazdığı kadans, esere sonradan eklenmiş bir gösteri bölümü değil, temaları geliştiren bir metindir ve hâlâ en çok çalınan kadanstır.
Üçüncü katkısı dağarın yeniden değerlendirilmesidir. Beethoven Keman Konçertosu, yazıldığı dönemde soğuk karşılanmış ve uzun süre ihmal edilmişti. Joachim'in on iki yaşında, Mendelssohn yönetiminde yaptığı icra eseri dağara geri getirdi. Bach'ın solo keman eserlerini konser salonunda çalması da aynı yönde bir müdahaledir.
Pedagojik mirası Berlin üzerinden yayıldı. Öğrencileri Avrupa ve Amerika'daki okullara dağıldı; yirminci yüzyıl keman okullarının birçoğu izini ona kadar sürebilir. Öğretisinin merkezinde ton ve cümleleme vardı; teknik, müzikal karara hizmet eden bir araç sayılıyordu.
Joachim'in icra anlayışı kendi döneminde bile tartışıldı. Vibratoyu ölçülü kullanması, portamentoyu belirli yerlerde tercih etmesi ve tempoyu esnetmekten kaçınması, sonraki kuşağın daha yoğun anlatımlı icrasıyla karşıtlık oluşturur. Kayıtları azdır ama bu farkı duymaya yeter.
Derslerimizde konçerto dağarı, teknik hazırlık tamamlandıktan sonra ve bölüm bölüm çalışılır. Kadans, eserin en sonunda ele alınır.
Soru ve cevap
Kadans nedir ve kim yazar?
Konçerto içinde solistin tek başına çaldığı bölümdür. Besteci yazabilir, icracı da yazabilir; Brahms Keman Konçertosu'nda en çok çalınan kadans Joachim'e aittir.
Konçerto çalışmaya ne zaman başlanır?
Ölçek, etüt ve pozisyon çalışması belli bir düzeye geldiğinde. Konçerto, teknik eksiklerin üstünü örtmez; aksine hepsini görünür kılar.
Bu konunun dersi
DerslerimizKeman Dersi