Mey ve Duduk: Aynı Kökten İki Çalgı
Aynı yapıdaki iki çalgı, farklı geleneklerde farklı adlar ve tavırlar taşır.
Mey ve duduk, yapı olarak birbirine çok yakın iki çalgıdır: kısa, silindirik bir gövde ve gövdeye göre geniş, yassı bir çift kamış. Bu yapı, ikisine de o tanınmış yumuşak, insan sesine yakın tınıyı verir. Adlandırma ve tavır farkı, çalgıların ait olduğu geleneklerden gelir.
Kamış, bu çalgıların belirleyici parçasıdır. Gövdeye göre büyük olan yassı kamış, düşük basınçla titreşir ve pes, kadifemsi bir ses üretir. Kamışın üzerine geçirilen bir kıskaç, açıklığı ayarlar ve böylece hem tonu hem perdeyi etkiler.
Ses alanı dardır ve bu bir eksiklik değil, karakterin parçasıdır. Mey ve duduk, geniş atlayışlı ezgiler için değil, dar alanda derinleşen ve süslemelerle işlenen ezgiler için gelişmiştir.
Perde ayarında iki araç birlikte kullanılır: parmaklar ve dudak basıncı. Kamışa uygulanan basıncın değiştirilmesi sesi bir miktar aşağı ya da yukarı çeker; koma perdeleri bu yolla elde edilir. Bu, icracının sürekli kullandığı ince ayar aracıdır.
Nefes yönetimi farklıdır. Direnç düşük olduğu için hava yavaş tüketilir; ancak sürekli ve dengeli bir akış gerekir. Akıştaki dalgalanma tonda hemen duyulur.
Bu çalgıların icrasında demli çalma geleneği yaygındır: bir icracı sürekli bir ses tutarken diğeri ezgiyi çalar. Sürekli nefes tekniği, bu zemin sesini kesintisiz taşımak için kullanılır ve ayrı bir çalışma gerektirir.
Kamış bakımı günlük işin parçasıdır. Çalmadan önce ıslatılır, sonrasında kurutulup kutusunda saklanır. Kamışın ömrü sınırlıdır ve birkaç kamışın dönüşümlü kullanılması hem ömrü uzatır hem her gün çalışan bir kamış bulunmasını sağlar.
Farklı boylarda mey ve duduk vardır; her boy farklı bir ana sese akortludur ve çalınacak dağara göre seçilir.
Öğrenimde tavır, teknikten ayrılmaz. Bu çalgıların anlatımı süslemelerde, seslere yaklaşma biçiminde ve cümle sonlarındaki inceliklerde kurulur; bu katman kayıt dinleyerek kazanılır.
Gövde ahşaptır ve nem değişimine duyarlıdır; çatlama riskine karşı uygun koşullarda saklanır.
Bu çalgılar topluluk içinde de kullanılır ve ince dokularda kendine yer bulur. Ses düzeyi düşük olduğu için kalabalık dokularda kaybolabilir; bu nedenle düzenlemede onlara açık bir alan bırakılması, tınının duyulmasının koşuludur.
Derslerimizde mey ve duduk programında kamış bakımı ders içeriğinin parçası olarak ele alınmakta, tavır çalışması kayıt dinlemeyle desteklenmektedir.
Soru ve cevap
Mey ile duduk arasındaki fark nedir?
Yapı olarak çok yakındırlar; fark büyük ölçüde ait oldukları gelenekten, adlandırmadan ve icra tavrından gelir.
Koma perdeleri nasıl elde edilir?
Parmaklarla birlikte dudak basıncının değiştirilmesiyle; kamışa uygulanan basınç sesi bir miktar aşağı ya da yukarı çeker.
Bu konunun dersi
DerslerimizMey Kursu