Balaban: Kamışın Bakımı

Balaban, geniş yassı kamışla çalınan, pes ve yumuşak tınılı bir nefesli çalgıdır. Bu tınıyı üreten şey kamıştır. Kamışın durumu, icracının tonunu ve entonasyonunu doğrudan belirler. Bakımsız bir kamışla çalışan kursiyer, teknik sorun sandığı şeylerle uğraşır.

Kamış doğal bir malzemeden yapılır ve neme, sıcaklığa ve kullanıma göre sürekli değişir. Aynı kamış sabah başka, akşam başka tepki verebilir. Bu değişkenliği yönetmek, günlük pratiğin parçasıdır.

Islatma ilk adımdır. Kuru bir kamış düzgün titreşmez ve zorlandığında çatlar. Çalmadan önce birkaç dakika ılık suda bekletmek yeterlidir; aşırı ıslatma ise kamışı gereğinden yumuşatır ve tonu boğar.

Kıskaç ayarı ikinci adımdır. Kamışın üzerindeki kıskaç, iki yaprak arasındaki açıklığı belirler. Açıklık fazlaysa üflemek zorlaşır ve ses geç konuşur; azsa ton incelir ve perde yükselir. Bu ayar, kamış ısındıkça gün içinde değişebilir ve yeniden bakılır.

Kurutma ve saklama üçüncü adımdır. Kullanım sonrası kamış kurutulur ve kendi kutusunda saklanır. Yassı yapının biçimini koruması, kutunun işidir; serbest bırakılan bir kamış eğrilir.

Kamışın ömrünün dolduğu birkaç işaretten anlaşılır: ton donuklaşır, tepki gecikir, açıklık kendiliğinden kapanmaya başlar, yapraklarda çatlak ya da yıpranma görülür. Bu noktada zorlamak yerine değiştirilir.

Birkaç kamışı dönüşümlü kullanmak, deneyimli icracıların ortak alışkanlığıdır. Hem her birinin ömrü uzar hem de her gün elde çalışan bir kamış bulunur.

Kamışın ağza ne kadar alındığı da tonu belirler. Fazla alınan kamış sesi sertleştirir; az alınan kamış tepki vermez. Bu ölçü kişiye göredir ve deneyerek bulunur.

Gövde bakımı ayrı bir konudur: ahşap gövdenin içi düzenli kurutulur, nem dengesi korunur, ani sıcaklık değişiminden kaçınılır.

Kursiyerin bilmesi gereken şey şudur: ses çıkmıyorsa ya da ton bozuksa önce kamışa bakılır. Kamış kaynaklı sorunlar, teknik çalışmayla düzeltilemez.

Kamış yapımı ve düzeltmesi ileri düzeyde ayrı bir çalışma alanıdır; başlangıçta hazır kamışlar kullanılır.

Kamış ile çalgının uyumu da gözetilir. Aynı kamış farklı gövdelerde farklı tepki verir. İcracılar kamışlarını kendi çalgılarına göre seçer ve ayarlar. Yeni bir gövdeye geçildiğinde kamış ayarlarının yeniden gözden geçirilmesi olağandır.