Nefeslide Perde ve Sıcaklık: Isındıkça Ne Olur?
Çalgı ısındıkça perde yükselir; yükselten şey madenin genleşmesi değil.
Prova başında akort edilen bir nefesli, yarım saat sonra aynı yerde durmaz. Perde yukarı kayar ve bunun sebebi çoğu zaman yanlış yere bağlanır.
Asıl değişken borunun içindeki havadır. Sesin havadaki hızı sıcaklıkla artar; her bir derece için yaklaşık saniyede altmış santimetre. Boru boyu neredeyse aynı kaldığına göre, hız artınca frekans da yükselir. Madenin genleşmesinin perde üzerindeki etkisi ise ihmal edilebilir düzeydedir.
Sayı kaynaklara göre değişir. Bir hesaplamada derece başına yaklaşık üç sent verilir; trombon üzerinde yapılan bir çalışma ise bakır nefesliler için derece başına bir virgül iki ile iki virgül altı sent arasında değerler aktarır. İki ölçü de aynı yönü gösterir, büyüklükte ayrışır. Fark, ölçümün hangi çalgıda ve hangi koşulda yapıldığından geliyor.
Isıtan şey yalnız oda değildir. İcracının verdiği hava hem sıcaktır hem nemlidir; ikisi de ses hızını yükseltir, soluktaki karbondioksit ise tersine çalışır. Çalgı çalındıkça ısınır ve rezonansları zaman içinde kayar.
Karşılık iki yoldan verilir. Akort borusu dışarı çekilerek boru boyu uzatılır, ya da icracı dudak kurulumuyla perdeyi aşağı çeker; modern bakır nefeslilerde bu esneme toplamda iki sese yaklaşan bir aralığı kapsar. İki yol çoğu zaman birlikte kullanılır.
Soru ve cevap
Nefesli çalgı ısınınca perde neden yükselir?
Sesin havadaki hızı sıcaklıkla artar ve boru boyu neredeyse sabit kaldığı için frekans yükselir. Madenin genleşmesinin perdeye etkisi ihmal edilebilir düzeydedir.
Perde ne kadar kayar?
Bir hesaplamada derece başına yaklaşık üç sent verilir; trombon üzerinde yapılan bir çalışmada bakır nefesliler için bir virgül iki ile iki virgül altı sent arası değerler aktarılır.
Bu konunun dersi
DerslerimizNefesli Çalgılar