Sirkülatif Nefes: Nereden Geldi, Ne İşe Yarar?

Sirkülatif nefes, üfleyen kişinin aynı anda burundan nefes alarak sesi kesmeden devam etmesini sağlayan tekniktir. Yanaklarda biriktirilen hava, burundan nefes alınırken yanak kaslarıyla çalgıya itilir; akciğerler dolduğunda normal üflemeye dönülür. Ses hiç kesilmez.

Teknik yeni değildir ve Batı müziğine dışarıdan gelmiştir. Avustralya yerlilerinin didgeridoo geleneğinde temel tekniktir; çalgının müziği kesintisiz bir ses üzerine kuruludur. Aynı teknik Sardunya'nın launeddas geleneğinde, Mısır ve Ortadoğu'nun mizmar ve zurna ailesinde, Türkiye'de zurna icrasında kullanılır. Halk müziğinde uzun ve kesintisiz ses, dans eşliğinin gereğidir.

Batı sanat müziğinde yirminci yüzyılda yaygınlaştı. Obua ve fagotta uzun pasajlarda nefes yeri bulunamadığında kullanılır. Çağdaş bestecilerin bazıları eserlerinde açıkça ister; kesintisiz ses, yazının bir parçası hâline gelir.

Öğrenme süreci çalgısız başlar. Bir pipetle su bardağına üflemek klasik ilk adımdır: kabarcıklar kesilmeden devam ediyorsa geçiş başarılıdır. Ardından çalgıda, orta register ve uzun seslerde denenir. Zor olan kısım geçiş anındaki basınç düşüşünü gizlemektir; hazırlıksız yapıldığında ses o anda zayıflar ve perde kayar.

Teknik her çalgıda aynı kolaylıkta değildir. Yüksek direnç isteyen çalgılarda — obua gibi — yanak havası yeterli basıncı taşıyabilir; düşük direnç isteyen çalgılarda — flüt gibi — geçiş daha zordur ve daha uzun çalışma ister.

Zorunlu bir teknik değildir. Batı dağarının büyük bölümü nefes yerlerini hesaba katarak yazılmıştır; doğru yerde alınan nefes, cümlelemenin parçasıdır. Sirkülatif nefes, cümleyi bölmemek gereken özel durumlar için bir araçtır.

Derslerimizde bu teknik ileri seviyede ve isteyen kursiyere verilir. Öncelik, nefes yerlerinin müzikal olarak doğru seçilmesindedir.