Yetişkinde Utanma Eşiği: Kimseye Çalamamak

Yetişkin kursiyerlerin önemli bir bölümü, aylarca çalıştığı hâlde kimseye çalamaz. Ev halkı yanındayken çalgıya oturmaz, öğretmenin önünde evde çalabildiğini çalamaz, kaydını dinlemekten kaçınır. Bu durum yeteneğe ya da düzeye bağlı değildir; ileri düzeydeki kursiyerlerde de görülür.

Bunun altında iki ayrı şey vardır. Birincisi, yetişkinin kendine koyduğu ölçüdür. Yetişkin kursiyer, mesleğinde ya da hayatının başka alanlarında yetkin biridir; çalgıda ise yeni başlayandır. Bu iki konum arasındaki fark, çocukta bulunmayan bir rahatsızlık yaratır.

İkincisi, dinlenmenin değerlendirilmekle karıştırılmasıdır. Kursiyer çaldığında, karşısındakinin bir yargıya vardığını varsayar. Oysa dinleyenlerin büyük bölümü teknik bir yargıda bulunmaz; çoğu yalnız dinler.

Bu eşik aşılmadığında somut bir bedeli olur. Çalmaya başlarken gerilen bir kursiyer, evde temiz çalabildiği bir eseri derste çalamaz; öğretmen gerçek düzeyi göremez ve program yanlış kurulur. Sahne ya da topluluk çalışması ise tümüyle dışarıda kalır.

Eşik kademeli olarak aşılır ve yöntem bellidir. İlk adım, kendi kaydını dinlemektir. Bu da başlangıçta zordur; ilk birkaç kayıt yalnız alınır, dinlenmez. Sonra dinlenir. Birkaç hafta içinde yabancılık geçer.

İkinci adım, tek bir kişiye çalmaktır — evde biri, tercihen müzikle ilgisi olmayan biri. Ölçüt temiz çalmak değil, çalabilmektir. Hata yapmak serbesttir ve baştan söylenir.

Üçüncü adım, tanımadığı birkaç kişiye çalmaktır. Burada küçük ölçekli çalışma dinletileri ya da grup dersleri devreye girer. Aynı düzeydeki başka kursiyerlerin de aynı zorluğu yaşadığını görmek, eşiği belirgin biçimde düşürür.

Dördüncü adım, hazırlıksız çalmaktır. Hazırlanmış bir eseri çalmak ile "şimdi bir şey çal" denince çalabilmek farklı şeylerdir. İkincisi, ancak kasıtlı olarak alıştırıldığında gelir.

Bu süreçte işe yarayan bir çerçeve değişikliği vardır: çalmayı bir gösteri değil, bir paylaşım olarak kurmak. "İyi çalabilir miyim" sorusu yerine "bu parçayı sevdim, dinletmek istiyorum" cümlesi, dikkati icradan müziğe kaydırır.

Sonuç vermeyen iki yaklaşım da vardır. Birincisi, hazır hissedene kadar beklemektir; o his kendiliğinden gelmez. İkincisi, birden büyük bir ortamda çalmaktır — başarısız bir ilk deneyim eşiği yükseltir.

Öğretmenle ilişkide de bir düzenleme yapılabilir. Derste çalamayan kursiyer için öğretmen arkasını dönebilir, not alıyormuş gibi davranabilir ya da birlikte çalınabilir. Bunlar geçici köprülerdir ve birkaç ay içinde gereksizleşir.