ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Vurmalı çalgılar

Zil Yapımının Tarihi: İstanbul'dan Dünyaya

Bugün dünyadaki davul setlerinde kullanılan zil alaşımının kökeni on yedinci yüzyıl İstanbul'una dayanır.


Davul setinin zilleri, tarihsel olarak setin geri kalanından çok daha eskidir. Kullanılan alaşımın ve dövme yönteminin kökeni on yedinci yüzyıl İstanbul'una uzanır.

Anlatıya göre Avedis adlı bir metal ustası, bakır ve kalay karışımına küçük oranda gümüş katarak kırılmadan çınlayan bir alaşım elde etti; kendisine "zilciyan" — zil yapan — adı verildi. Aile üretimi kuşaklar boyunca sürdü ve tarif gizli tutuldu. Yirminci yüzyılın başında üretim Amerika'ya taşındı; ailenin bir kolu ise İstanbul'da kalarak üretimi sürdürdü.

Temel alaşım bugün de aynıdır: yaklaşık yüzde seksen bakır, yüzde yirmi kalay ve eser miktarda gümüş. Bu oran işlenmesi zor bir metal verir; soğukken kırılgan, sıcakken şekillendirilebilir. Zil bu yüzden defalarca ısıtılır, dövülür, tornalanır ve son olarak çekiçlenir.

Çekiçleme aşaması sesin karakterini belirler. Elle çekiçlenen zillerde vuruş izleri düzensizdir ve bu düzensizlik ses spektrumunu karmaşıklaştırır; sonuç daha "koyu" ve kuru bir tondur. Makineyle çekiçlenen zillerde desen düzenlidir, ses daha parlak ve tutarlıdır.

Tornalama izleri — zilin yüzeyindeki dairesel çizgiler — sönümü etkiler. Derin tornalanmış ziller kısa sönümlü ve odaklı, az tornalanmış ziller uzun sönümlü ve geniştir.

Türkiye'de zil üretimi bugün de sürüyor ve dünya pazarında yer tutuyor. Bu, bir zanaatın dört yüzyıl boyunca aynı coğrafyada sürdürülmesinin ender örneklerinden biridir.

Derslerimizde zil seçimi, kursiyerin çaldığı türe ve çalacağı ortama göre konuşulur. Küçük odada büyük ve parlak bir zil, salonda iyi duyulan bir zilden daha zor yönetilir.

Soru ve cevap

El çekiçlemesi ile makine çekiçlemesi arasındaki fark ne?

El çekiçlemesi düzensiz desen üretir ve ses spektrumunu karmaşıklaştırır; sonuç daha koyu ve kurudur. Makine çekiçlemesi daha parlak ve tutarlı bir ton verir.

Zil nasıl seçilir?

Çalınacak tür ve ortama göre. Küçük odada büyük ve parlak bir zil kontrol edilmesi zor bir ses verir; seçim mutlaka çalınarak yapılır.

Bu konunun dersi

DerslerimizBateri Dersi