Bağırsaktan Naylona: Telin Değişmesi Neyi Değiştirdi?
Klasik gitarın bugünkü sesi, savaş yıllarında bulunan bir malzeme çözümünün sonucudur.
Yirminci yüzyılın ortasına kadar klasik gitar telleri bağırsaktandı. Koyun bağırsağından çekilen bu teller sıcak ve ince bir ton veriyordu; buna karşılık nemden ve sıcaklıktan etkileniyor, akort tutmuyor ve çabuk kopuyordu. Bir konser boyunca tel değiştirmek olağandışı değildi.
İkinci Dünya Savaşı yılları bağırsak tel tedarikini zorlaştırdı. Segovia'nın New York'ta Albert Augustine ile birlikte yürüttüğü denemeler, naylon monofilamentin kullanılabilir bir alternatif olduğunu gösterdi. Naylon kararlıydı, ucuzdu, nemden etkilenmiyordu. 1940'ların sonunda yaygınlaştı ve yirmi yıl içinde bağırsak teli konser hayatından neredeyse tamamen çıkardı.
Değişim yalnız pratik değildi. Naylon, bağırsağın taşıdığı üst harmoniklerin bir bölümünü vermez; ton daha yuvarlak, daha az "tırtıklı" duyulur. Barok ve klasik dönem eserlerinin bugünkü icraları bu yüzden yazıldıkları dönemin sesinden farklıdır. Tarihsel icra hareketinin bağırsak tele dönmesi bu farkın kabul edilmesiyle ilgilidir.
Bas teller ayrı bir hikâyedir. Bas tellerde çekirdek ipek ya da naylon lif demeti, üstünde gümüş kaplı bakır sargı bulunur. Sargının dokusu tonu ve parmak gürültüsünü belirler. Sargı aşındığında ton ölür; bu yüzden bas teller genellikle tizlerden önce değiştirilir.
Son otuz yılda karbon ve kompozit teller yaygınlaştı. Karbon tiz teller daha ince çapla aynı gerginliği verir; ses daha parlak ve projeksiyon daha güçlüdür. Buna karşılık kimi icracı için ton fazla keskin kalır. Tercih, çalgının kendi karakterine bağlıdır: parlak bir gitarda karbon fazla gelebilir, kalın sesli bir gitarda dengeyi kurar.
Tel gerginliği üçüncü değişkendir. Düşük, normal ve yüksek gerginlik seçenekleri hem tuşe hem ton değiştirir. Yeni başlayan bir kursiyerde düşük gerginlik parmak yorgunluğunu azaltır; ileri seviyede yüksek gerginlik daha fazla dinamik alan açar.
Derslerimizde tel seçimi kursiyerin çalgısı ve eli üzerinden konuşulur. Tel değişim aralığı da sabit bir takvim değildir: çalışma süresine, el terine ve aranan tona göre belirlenir.
Soru ve cevap
Klasik gitara çelik tel takılır mı?
Takılmaz. Klasik gitarın gövdesi ve sapı naylon telin gerginliğine göre yapılmıştır; çelik tel kapağı ve sapı kalıcı biçimde bozar.
Teller ne sıklıkla değiştirilir?
Sabit bir süre yoktur. Bas teller genellikle önce ölür; ton matlaştığında, sargı aşındığında ve akort tutmakta zorlanıldığında değiştirilir. Düzenli çalışan bir kursiyerde bu süre çoğunlukla birkaç ayı geçmez.
Bu konunun dersi
DerslerimizKlasik Gitar Dersi