Bağlama Dağarının Çok Seslenmesi
Tek sesli bir geleneğin çok sesli düzenlemeyle karşılaşması, çözülmesi gereken sorunlar üretti.
Türk halk müziği geleneksel olarak tek seslidir. Topluluk icrasında bütün çalgılar aynı ezgiyi çalar; her biri kendi süslemesini ekler. Bu dokuya heterofoni denir ve Batı çok sesliliğinden farklı bir mantık taşır.
Yirminci yüzyılda bu dağarın çok sesli düzenlemesi denendi. Koro ve orkestra için yapılan düzenlemeler, ezgiye armonik eşlik ekledi. Bu girişim bir tartışma başlattı ve tartışma sürüyor.
Teknik sorun somuttur. Halk ezgilerinin önemli bir bölümü makamsal dizilerde ve koma perdeleri içerir. Eşit tamperamana dayalı Batı armonisi bu perdeleri karşılamaz; armonize edilen ezgi çoğu zaman kendi kimliğini kaybeder.
Önerilen çözümler çeşitlidir. Bir yaklaşım armoniyi seyrekleştirir ve kök sesler ile beşlilerle sınırlar; üçlü sesler kullanılmadığında makamsal kimlik daha az zedelenir. Başka bir yaklaşım, çok sesliliği armoniden değil kontrpuandan kurar; ikinci bir bağımsız hat eklemek, dikey armoniden daha az müdahale eder.
Üçüncü bir yol heterofoniyi genişletmektir: aynı ezgiyi farklı çalgılarda farklı süsleme yoğunluklarıyla çalmak, doğal bir katmanlanma üretir.
Bu tartışma yalnız Türkiye'ye özgü değildir; makamsal ve modal geleneklere sahip pek çok ülkede benzer sorular tartışıldı.
Derslerimizde düzenleme çalışması bu seçenekleri karşılaştırarak yürütülür. Kursiyer aynı ezgiyi üç farklı yaklaşımla düzenler ve sonucu dinleyerek değerlendirir.
Soru ve cevap
Halk ezgileri armonize edilebilir mi?
Edilebilir ama dikkat ister. Eşit tamperamana dayalı armoni koma perdelerini karşılamaz; seyrek armoni, kontrpuan ya da genişletilmiş heterofoni daha az zedeleyici seçeneklerdir.
Heterofoni nasıl genişletilir?
Aynı ezginin farklı çalgılarda farklı süsleme yoğunluğuyla çalınmasıyla. Bu, dikey armoni eklemeden doğal bir katmanlanma üretir.
Bu konunun dersi
DerslerimizBağlama Dersi