ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Kemençenin İki Ailesi: Karadeniz ve Klasik

Aynı adı taşıyan iki çalgı, biçim ve işlev olarak birbirinden tamamen ayrıdır.


Türkiye'de kemençe adıyla anılan iki ayrı çalgı vardır ve bunlar akraba değildir. Aynı adı taşımaları, sözcüğün Farsça kökeninden — küçük yaylı anlamındaki bir ifadeden — gelir.

Klasik kemençe, armut biçimli gövdesi ve üç teliyle klasik Türk müziğinin yaylı çalgısıdır. Dizin üzerinde dik tutulur. Teller parmak ucuyla değil tırnağın yanıyla bastırılır; parmak tele yandan dokunur ve bu, kaydırmalı geçişleri ve ince perde ayarlarını mümkün kılar. Perdesizdir.

Karadeniz kemençesi ise dar ve uzun bir kutu gövdeye sahiptir; üç teli vardır ve genellikle göğse dayanarak ya da dikey tutularak çalınır. Teknik farklıdır: yay çoğunlukla iki ya da üç tele birden değer ve sürekli bir çok sesli doku üretir. Perde basışı daha doğrudandır.

İşlevleri de ayrıdır. Klasik kemençe fasıl topluluğunda ezgiyi taşır ve taksim çalar. Karadeniz kemençesi dans müziğinin çalgısıdır; horon ritmini yürütür ve sürekli çalar.

Ton farkı belirgindir. Klasik kemençe ince, nazal ve konuşkandır. Karadeniz kemençesi daha sert, daha kesici ve açık alanda duyulacak güçtedir.

İki çalgı da tek parça ağaçtan oyularak yapılır; gövde ve sap aynı kütükten çıkar. Bu yapım yöntemi tona doğrudan etki eder.

Derslerimizde iki kemençe ayrı çalgı olarak ele alınır. Tutuş, yay tekniği ve dağar her biri için kendi geleneğine göre öğretilir.

Soru ve cevap

İki kemençe akraba mı?

Değildir. Aynı adı taşımaları sözcüğün kökeninden gelir; biçim, teknik, ton ve işlev olarak birbirinden ayrıdırlar.

Klasik kemençede neden tırnak kullanılır?

Parmak tele yandan tırnağın kenarıyla dokunur; bu tutuş kaydırmalı geçişleri ve koma perdelerinin ince ayarını kolaylaştırır.

Bu konunun dersi

DerslerimizKemençe Dersi