ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Yaylı çalgılar

Bartók'un Menuhin İçin Yazdığı Solo Sonat: Kaldırılan Sayfa

İlk seslendirmeden önce eserden çıkarılan bölüm yarım yüzyıl sonra geri geldi.


Bir eserin basılı metni çoğu kez bitmiş bir karar gibi okunur. Bartók'un solo keman sonatı bunun tersini gösterir. Yehudi Menuhin, 1943 sonbaharında New York'ta Bartók'un İkinci Konçerto'yu ve Birinci Sonat'ı dinlemesinin ardından, o yılın kasımında kendisinden solo bir eser istedi.

Bartók besteyi 1944 martında tamamladı. İlk seslendirme 26 Kasım 1944'te New York'ta, eseri ısmarlayan ve eserin ithaf edildiği Menuhin tarafından yapıldı. Dört bölüm sırasıyla Tempo di ciaccona, Fuga, Melodia ve Presto adını taşır; ilk iki başlık doğrudan Bach'ın solo keman dağarına bakar.

Presto'da çeyrek seslerle yazılmış bir geçit vardı ve bu geçit ilk seslendirmeden önce metinden çıkarıldı. Eser yıllarca o hâliyle çalındı, kaydedildi ve öğretildi.

Peter Bartók'un Boosey & Hawkes için hazırladığı Urtext baskı, el yazmasındaki ayrıntıları geri getirdi; çeyrek sesli geçit de bunların en belirgini oldu. Baskıya uzun bir ön söz ile bestecinin Menuhin'e yazdığı iki mektubun tıpkıbasımı eklendi. Eser, el yazmasındaki hâline ancak bu baskıyla kavuştu.

Aynı eserin iki ayrı metni böylece yan yana durur. Hangi notaların çalındığı, bestecinin yazdığı kadar basımın tuttuğu kayda da bağlıdır.

Soru ve cevap

Sonatın iki ayrı basımı arasındaki fark nedir?

İlk seslendirme öncesinde Presto bölümündeki çeyrek sesli geçit metinden çıkarıldı. Peter Bartók'un hazırladığı Urtext baskı bu geçidi el yazmasına dayanarak geri getirdi.

Eser kimin isteğiyle yazıldı?

Yehudi Menuhin 1943 kasımında Bartók'tan solo bir keman eseri istedi. Besteci işi 1944 martında bitirdi, ilk seslendirmeyi aynı yılın kasımında yine Menuhin yaptı.