Çocukta Çalgı Boyu: Ölçü Nasıl Belirlenir?

Yaylı çalgılar çocuk bedenine göre küçültülmüş boylarda üretilir. Kemanda dörtte bir, yarım, dörtte üç gibi ölçüler; çelloda benzer bir sıralama vardır. Doğru boy, çocuğun çalgıyı zorlanmadan tutabildiği ve elinin klavye üzerinde rahatça açılabildiği ölçüdür.

Kemanda yaygın ölçüm kolun uzunluğudur. Çocuk çalgıyı omzuna yerleştirir, sol kolunu uzatır; avuç içi burgulu bölgeyi rahatça kavrayabiliyor ve dirsek aşırı açılmıyorsa boy uygundur. Parmak uçları ancak zorlanarak ulaşıyorsa çalgı büyüktür. Çelloda ölçü oturuşla belirlenir: çalgı göğse yaslandığında burgular kulak hizasına yakın durur, sol el birinci pozisyonda gergin olmaz.

Büyük çalgının sakıncası yalnız rahatsızlık değildir. Ulaşmak için omuz yükselir, bilek kırılır, başparmak sapı sıkar. Bu üç alışkanlık bir kez yerleştiğinde, çalgı doğru boya inildikten sonra da bir süre sürer ve ayrıca çalışılarak düzeltilir. Küçük çalgı ise ses hacmi bakımından sınırlıdır ama teknik açıdan zarar vermez.

Çocuk büyüdükçe boy değişir; ilk yıllarda bir ölçü bir buçuk-iki yıl kullanılır. Değişim zamanı derste gözlenir: parmak aralıkları daralmaya başladığında, sol el sıkışık görünmeye başladığında bir üst boya geçilir. Aradaki geçiş birkaç haftalık bir alışma ister.

Yay boyu da çalgıyla birlikte değişir. Çalgı boyuna uygun yay, çocuğun kolunu sonuna kadar açmadan telin üzerinde dolaşabilmesini sağlar. Uzun bir yayın ucu çocuğun denetiminden çıkar ve sağ el tekniği baştan yanlış kurulur.

Aksesuarlar ölçünün parçasıdır. Kemanda omuz yastığının yüksekliği, çenelik biçimi; çelloda çalgı ayağının uzunluğu ve sandalyenin yüksekliği çocuğun duruşunu belirler. Doğru boy seçilmiş bir çalgı bile yanlış yükseklikte bir sandalyeyle rahatsız hâle gelir.

Ölçü bir kez alınıp bırakılmaz. Derste her birkaç ayda bir bakılır; çocuklar boy atarken kol uzunluğu birkaç ay içinde değişebilir. Değişimi zamanında görmek, yanlış alışkanlık yerleşmeden geçiş yapmayı sağlar.

Çalgı kutusu da ölçünün bir parçası sayılır. Çocuğun kendi taşıyabileceği ağırlıkta, sırttan taşınabilen bir kutu, çalgının derse düzenli gelmesini kolaylaştırır; ağır bir kutu her hafta velinin programına bağlı bir yük hâline gelir.

Aile için pratik bir yol, ilk boyları kiralamak ya da ikinci el edinmektir; çalgı iki yıl içinde değişecektir. Ölçü kararı tanışma görüşmesinde birlikte verilir, çocuk çalgıyla birlikte ölçülür; kutudan bakarak verilen karar çoğu zaman bir beden yanılır.