Cajon: Kutudan Set Çıkarmak

Cajon, ahşap bir kutudur: ön yüzü ince bir levha, iç kısmında çoğu zaman tel ya da bağlı bir yaylı düzenek bulunur. İcracı üzerine oturur ve ön yüze elleriyle vurur. Bu basit yapı, doğru teknikle şaşırtıcı bir ses çeşitliliği verir.

Temel ses bas'tır ve ön yüzün üst orta bölgesine, elin tamamıyla vurularak elde edilir. Bu bölge, gövdenin içindeki hava hacmini en çok harekete geçiren yerdir; davul setindeki büyük davulun işlevini görür.

İkinci temel ses slap'tir: ön yüzün üst kenarına parmaklarla yapılan keskin vuruş. İçerideki teller bu vuruşta devreye girer ve trampet benzeri bir vızıltı üretir. Bu iki ses, cajonun set işlevini kurar.

Aradaki renkler, temas noktası ve el biçimi değiştirilerek elde edilir. Yan yüzeylere yapılan hafif vuruşlar kuru ve kısa sesler verir; parmak uçlarıyla yapılan hafif dokunuşlar aradaki boşlukları doldurur. Topuk ve parmak ucu arasında sallanan bir el hareketi, sürekli bir alt doku kurar.

Oturuş tekniğin parçasıdır. İcracı kutunun üzerine, ön yüzü serbest bırakacak biçimde hafif öne eğik oturur; gövdenin arka açıklığı kapanmaz. Çok dik ya da çok geriye yaslanmış bir oturuş, hem sesi bozar hem de kolların ulaşımını zorlaştırır.

Cajon, flamenko dağarında yaygınlaşmış olsa da bugün çok geniş bir alanda kullanılır: akustik ortamlarda davul setinin yerine geçer, sokak icralarında ve küçük mekânlarda tercih edilir. Taşınabilirliği ve ses düzeyinin ayarlanabilirliği bu yaygınlığın sebebidir.

Öğrenim yolu, davul setiyle aynı mantığı izler: önce iki temel ses ayrılır, sonra basit kalıplar kurulur, ardından süslemeler eklenir. Davul seti çalan biri için geçiş hızlıdır. Kalıp mantığı aynıdır; hiç davul çalmamış biri için ise cajon iyi bir giriş çalgısıdır.

İç teller ayarlanabilir modellerde, tel gerginliği tercihe göre değiştirilir; gevşek tel daha belirgin vızıltı, gergin tel daha temiz bir slap verir.

Elin sağlığı burada da dikkat gerektirir: ahşap yüzey serttir ve uzun süre sert vurmak avuç içinde ağrı yapar. Ses, kuvvetten çok temas noktasıyla kurulur.