Deri Gerginliği: Vurmalıda da Akort Vardır

Vurmalı çalgıların akortsuz olduğu yaygın bir yanlıştır. Derinin gerginliği çalgının tınısını, tepkisini ve ses süresini doğrudan belirler; darbukada, bendirde, congada ve bateri kasnaklarında aynı ilke geçerlidir.

Temel kural, gerginliğin çember boyunca eşit olmasıdır. Vidalar ya da bağlar bir yerde gergin, başka yerde gevşek olduğunda deri titreşirken kendi içinde çakışır; ses belirsizleşir, uzun bir vızıltı kalır. Eşitliği denetlemenin basit yolu, her vidanın yaklaşık iki-üç santimetre içerisine parmakla dokunup çıkan sesi karşılaştırmaktır. Sesler birbirine yaklaştığında deri dengelenmiş olur.

Vida sırası da önemlidir. Karşılıklı ilerlenir: bir vida sıkıldıktan sonra tam karşısındaki sıkılır, sonra onun komşusu. Sırayla çember boyunca dolaşmak deriyi tek yöne çeker ve dengeyi bozar. Her turda az miktarda sıkmak, bir vidayı sonuna kadar sıkmaktan daha hızlı sonuç verir.

Gerginlik düzeyi çalınacak müziğe göre seçilir. Gergin deri kısa, keskin ve tiz bir ses verir; parmak tekniğine açıktır. Gevşek deri daha derin ve uzun bir ses bırakır, ancak tanımı azalır. Türk müziği vurmalılarında gerginlik genellikle yüksektir; büyük çaplı davullarda daha aşağıda tutulur.

Alt deri de hesaba katılır. Bateri kasnaklarında üst deri tınıyı, alt deri ses süresini ve rezonansı belirler; ikisinin gerginliği arasındaki fark, sesin ne kadar uzayacağını ayarlar. Yalnız üst deriyle uğraşan bir akort, sorunun yarısını çözer.

Deri türü de belirleyicidir. Doğal deriler sıcaklık ve neme duyarlıdır, buna karşılık geleneksel çalgılarda beklenen tınıyı verir. Yapay deriler dengesini korur ve bakımı kolaydır; sahne ve açık hava koşullarında bu üstünlük öne çıkar.

Isıtma yöntemi geleneksel çalgılarda hâlâ kullanılır: deri, çalmadan önce ılık bir kaynağa kısa süre tutularak gerdirilir. Aşırı ısı deriyi kurutup çatlatabileceği için süre kısa tutulur ve çalgı ısı kaynağına yakın bırakılmaz.

Nem ve sıcaklık dengeyi günden güne değiştirir. Doğal deriler buna elektronik olmayan bir hassasiyetle tepki verir: nemli havada gevşer, ısıtılan bir odada gerilir. Akort, çalgıyı kutusundan çıkardıktan bir süre sonra, çalınacak ortamda yapılır. Dersin ilk dakikaları düzenli olarak buna ayrılır; kursiyer bir süre sonra kendi çalgısını kendi kurar.