Djembe: Üç Sesli Bir Dil
Djembede bas, ton ve slap birleşerek konuşmaya benzer bir doku kurar.
Djembe, Batı Afrika kökenli bir çerçeve dışı davuldur: kadeh biçimli gövdesi ve gergin derisiyle geniş bir ses alanı üretir. Tekniğinin temelinde üç ses vardır ve bu üçünün birleşimi, djembe dağarını konuşmaya benzeten şeydir.
Bas sesi, elin tamamının derinin ortasına konmasıyla çıkar. Pes ve yayılan bir sestir; kalıbın zeminini kurar. El, vuruştan sonra deride kalmaz.
Ton sesi, parmakların birleşik hâlde kenara yakın vurulmasıyla elde edilir. Orta perdedir ve kalıbın ana malzemesidir. Parmakların birbirinden ayrık olması bu sesi dağıtır.
Slap, kenara daha gevşek ve açık parmaklarla yapılan keskin vuruştur. Yüksek ve kısa bir sestir; vurguları taşır. Üç sesin en zoru olduğu için genellikle en son oturur.
Bu üç sesin birbirinden açıkça ayrılabilmesi, djembe öğreniminin ilk hedefidir. Kursiyerin kendini sınama yöntemi basittir: gözler kapalı çalındığında hangi sesin duyulduğu tereddütsüz anlaşılmalıdır. Ayrım kurulmadan öğrenilen kalıplar, düz bir gürültüye dönüşür.
Djembe geleneksel olarak topluluk içinde çalınır. Dunun adı verilen büyük davullar zemini kurar, djembeler üstteki dokuları ve solo kısımları taşır. Bu yüzden djembe eğitimi tek başına kalıp öğrenmekle değil, bir kalıbın topluluktaki yerini anlamakla ilerler.
Kalıplar çoğu zaman bir çağrı cümlesiyle başlar ve biter. Bu çağrılar, topluluğa geçişleri haber veren işaretlerdir; ezbere bilinmesi gerekir.
Çalgının gerginliği sesi doğrudan belirler. Djembe halatla gerilir ve zamanla gevşer; düzenli olarak yeniden gerilmesi gerekir. Gergin olmayan bir djembede slap sesi hiç çıkmaz — kursiyer bunu kendi tekniğinin eksikliği sanabilir.
El sağlığı burada da önemlidir. Djembe derisi serttir ve yanlış teknikle uzun süre çalışmak ele zarar verir. Ağrı, tekniğin değil kuvvetin kullanıldığının işaretidir.
Oturuş, çalgının alt açıklığının kapanmamasını sağlayacak biçimde ayarlanır; djembe hafifçe öne eğik tutulur.
Çubuk ya da baget kullanılmadığı için djembede dinamik tamamen elin düşüş yüksekliğiyle ayarlanır. Hafif çalabilmek, güçlü çalabilmekten daha zordur ve topluluk içinde asıl gereken beceri budur. Tek başına çalışırken de dinamik aralığın bilinçli olarak kullanılması gerekir.
Derslerimizde djembe programında üç temel ses ayrı ayrı oturtulmakta, kalıplar topluluk içindeki işlevleriyle birlikte öğretilmektedir.
Soru ve cevap
Üç sesin ayrıldığını nasıl anlarım?
Gözler kapalı çalındığında hangi sesin duyulduğu tereddütsüz anlaşılıyorsa ayrım kurulmuştur.
Slap sesi hiç çıkmıyor, teknik sorunu mu?
Her zaman değil. Gergin olmayan bir djembede slap çıkmaz; önce çalgının gerginliği kontrol edilmelidir.
Bu konunun dersi
DerslerimizDjembe Kursu