Ella Fitzgerald ve Scat: Sesi Çalgı Gibi Kullanmak

Scat, sözsüz hecelerle yapılan vokal doğaçlamadır. Yüzeyde rastgele görünür; aslında enstrümantal doğaçlamanın bütün kurallarına tabidir. Akor dizisi izlenir, cümleler armoniye bağlanır, ritmik yapı korunur.

Ella Fitzgerald bu tekniğin en çok anılan icracısıdır. 1940'ların ortasından itibaren scat bölümlerini kayıtlarının merkezine yerleştirdi. How High the Moon kayıtları, bebop cümlelerinin sesle söylenmesinin en bilinen örneklerindendir; enstrümantal solo alıntıları doğrudan cümlelerine katar.

Hece seçimi tesadüfi değildir. Farklı heceler farklı atak ve ton üretir: sert başlangıçlı heceler noktalı vuruşlar, yumuşak heceler bağlı geçişler verir. Deneyimli bir scat icracısı, çalgıdaki dil vuruşunun karşılığını hece seçimiyle kurar.

Eğitim açısından scat, işitme ve armoni bilgisinin birleştiği yerdir. Bir şarkıcı akorları duymadan scat yapamaz; yapılan şey ezgiden bağımsız, armoniye bağlı bir cümle kurmaktır. Bu yüzden caz vokal eğitiminde scat, teorik çalışmanın sınandığı yerdir.

Fitzgerald'ın dağar genişliği de kayda değer. Great American Songbook dizisi olarak bilinen albümlerde Porter, Gershwin, Ellington, Berlin ve Rodgers dağarını sistemli biçimde kaydetti. Bu diziler, yirminci yüzyıl Amerikan şarkı dağarının referans kaydı sayılır.

Sesi teknik olarak son derece esnekti; register geçişleri duyulmuyordu ve entonasyon kararlıydı. Bu teknik sağlamlık, doğaçlama özgürlüğünün önkoşuludur.

Derslerimizde scat çalışması akor sesleriyle başlar. Kursiyer önce arpejleri hecelerle söyler, ardından ritmik varyasyon ekler; serbest doğaçlama bu zemin üstüne kurulur.