ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Konservatuvar ve sınav

Ezberden Çalmak: Bir Alışkanlık Nasıl Kural Oldu?

Nota olmadan çalmak bir dönem hoş görülmezdi; sonra beklenen biçim hâline geldi.


Bugün solo bir resitalde nota sehpası görmek alışılmış değil. Oysa bu beklenti müziğin kendisi kadar eski değildir. Ezberden çalmanın yerleşmesi on dokuzuncu yüzyılın ortasına tarihlenir.

Yaygın anlatı iki ada bağlanır. Franz Liszt ile Clara Schumann çoğunlukla bu alışkanlığı yerleştiren isimler olarak anılır. Clara Wieck 1819'da doğdu, 1830'larda düzenli konser vermeye başladı ve nota olmadan çalan ilk adlar arasında geçiyor.

Gerekçe de aktarılmıştır. Babasının onu küçük yaştan ezberlemeye alıştırdığı, böylece anlatıma yoğunlaşabildiği belirtilir. Yıllar sonra Brahms'a yazdığı bir mektupta notaya bakarak çalmaya bir türlü karar veremediğini söylemesi, bunun kendi tercihi olduğunu gösteriyor.

Anlatının sorgulanan yanı da var. Bir kaynak Liszt'in ezbere bilmesine karşın konserlerde sık sık nota kullandığını belirtir; Chopin'in ezberden çalmayı onaylamadığı da aktarılır. Daha eleştirel bir değerlendirme, bu iki adı geleneğin başlatıcısı saymanın tarihsel kanıta dayanmadığını savunuyor.

Değişimin bir bedeli oldu. Ezberden çalmanın ölçü hâline gelmesiyle, icracının o anda doğaçlama yapma becerisi yavaş yavaş geriledi. Bir alışkanlığın kurala dönüşmesi, yanında başka bir becerinin yerini de boşaltabiliyor.

Soru ve cevap

Ezberden çalmak ne zaman yerleşti?

Kaynaklar bu alışkanlığın on dokuzuncu yüzyılın ortasında yerleştiğini belirtir. Franz Liszt ile Clara Schumann çoğunlukla bu düzeni yaygınlaştıran adlar olarak anılır.

Anlatı tartışılıyor mu?

Bir kaynak Liszt'in konserlerde sık sık nota kullandığını aktarır. Daha eleştirel bir değerlendirme de bu iki adı geleneğin başlatıcısı saymanın tarihsel kanıta dayanmadığını savunur.