François Tourte ve Modern Yayın İcadı
Yayın biçimi değişmeseydi on dokuzuncu yüzyıl keman dağarı yazılamazdı.
Yaylı çalgı tarihinde çalgının kendisi kadar önemli bir başka nesne vardır: yay. On sekizinci yüzyılın sonuna kadar yaylar dışa doğru kavisliydi, ucu sivriydi ve ağırlık dağılımı topuğa yakındı. Bu yayla kısa, hafif ve yuvarlak vuruşlar kolayca yapılır; uzun ve eşit bir legato zordur.
Parisli François Xavier Tourte, on sekizinci yüzyılın son çeyreğinde yayın biçimini değiştirdi. Çubuğu içe doğru kavisli yaptı, ucu genişletti, kılları düz bir bantta tutan bir bilezik ekledi ve ağırlık dağılımını dengeledi. Malzeme olarak Brezilya'dan gelen pernambuko ağacını seçti; sertliği ve esnekliği bugüne kadar aşılmadı.
Sonuçları doğrudandır. Yeni yayla telin üstünde eşit basınç uygulanabilir; uzun ve bağlı cümleler mümkün olur. Aynı zamanda uçta yeterli ağırlık bulunduğu için spiccato ve sautillé gibi sıçrayan vuruşlar kontrol edilebilir hâle gelir. Yirminci yüzyıl icracısının kullandığı bütün yay vuruşları bu tasarımın üstüne kuruludur.
Dağarla ilişkisi açıktır. Beethoven, Mendelssohn ve Brahms'ın yaylı yazısı uzun legato hatlar ve geniş dinamik aralık ister. Bu yazı, eski yayla çalınabilir ama karakterini kaybeder. Aynı biçimde, Bach ve Vivaldi'nin yazısı barok yayla çalındığında farklı — çoğu dinleyiciye daha konuşkan gelen — bir sonuç verir.
Tourte'un tasarımı nadir bir durum yarattı: iki yüz yıldır temelde değişmeyen bir nesne. Karbon fiber çubuklar yaygınlaştı, kıl yerine sentetik alternatifler denendi; ölçüler ve ağırlık aralığı Tourte'un belirlediği yerde kaldı. Bir keman yayı bugün de yaklaşık 60 gramdır.
Bu tarih, öğrencinin yay seçimini de ilgilendirir. Ağırlık, denge noktası ve çubuğun esnekliği, aynı çalgıda bile icrayı belirgin biçimde değiştirir. İyi bir yay, orta sınıf bir çalgıyı beklenenden çok ileri taşıyabilir.
Derslerimizde yay, çalgı kadar ciddiye alınır. Vuruş sorunlarının bir bölümü teknikten değil, ağırlığı ya da dengesi kursiyere uymayan bir yaydan kaynaklanır.
Soru ve cevap
Yay çalgı kadar önemli mi?
Çoğu zaman evet. Ton, atak ve vuruş kontrolü doğrudan yayın ağırlığı, dengesi ve esnekliğiyle ilgilidir. Orta sınıf bir çalgı iyi bir yayla belirgin biçimde iyileşir.
Karbon fiber yay olur mu?
Olur. Nem ve sıcaklıktan etkilenmemesi avantajdır; üst düzeyde pernambuko hâlâ tercih edilir, ancak başlangıç ve orta seviyede karbon fiber sağlam bir seçenektir.
Bu konunun dersi
DerslerimizKeman Dersi