Hardingfele: Köprünün Altındaki Dört Tel
Norveç'in keman benzeri çalgısında dört tel çalınır, dört tel kendiliğinden ses verir.
Keman biçimine çok yakın duran bir çalgı, tel sayısı bakımından ondan ayrılabilir. Norveç'in hardingfele adlı çalgısında dörtlü tel takımının altında dört tel daha bulunur. Alttaki teller yayla ya da parmakla doğrudan çalınmaz.
Alttaki tellerin tek işi titreşmektir. Üstteki teller çalındığında alttakiler kendiliğinden ses verir ve çalgıya sürekli bir arka ton katar. Duyulan tını, çalınan notadan daha kalabalık bir ses bulutu olarak çıkar.
Çalgının akort düzeni de kendine özgü. Çalınan dört telin yaygın akordu la, re, la, mi biçimindedir. Kaynaklar yerel geleneklere göre başka düzenlerin de kullanıldığını belirtir, ancak bu düzenler her kaynakta aynı verilmiyor.
Bugün bilinen biçim sonradan oturdu. Dört yan telli ve keman gövdesine yakın yapı, 1850 dolayında ölçü hâline geldi. Daha eski çalgılarda yan tel sayısı daha azdı; 1651 tarihli en eski örnekte iki yan tel bulunuyordu.
Fikrin kaynağı için kaynaklarda bir yön gösteriliyor. Bir kaynak, yaylı çalgıya yan tel ekleme düşüncesinin on yedinci yüzyılın başında Britanya adalarından Hardanger bölgesine geçmiş olabileceğini belirtir. Bir yapı ayrıntısının nereden geldiğini izlemek, çalgının kendi tarihinden daha geniş bir alana açılıyor.
Soru ve cevap
Hardingfele kaç telli bir çalgıdır?
Yayla çalınan dört telin altında dört yan tel bulunur. Alttaki teller doğrudan çalınmaz, üstteki teller çalındığında kendiliğinden titreşir.
Bugünkü biçim ne zaman yerleşti?
Dört yan telli ve keman gövdesine yakın yapı 1850 dolayında ölçü hâline geldi. Daha eski çalgılarda yan tel sayısı daha azdı; 1651 tarihli en eski örnekte iki yan tel bulunuyordu.
Bu konunun dersi
DerslerimizGeleneksel Tezeneli ve Mızraplı Çalgılar