Ana sayfa › Derslerimiz › Geleneksel tezeneli ve mızraplı çalgılar
Geleneksel tezeneli ve mızraplı çalgılar
Bağlama ailesi, ud ve kanun; tezene ve mızrap tekniğinin yanında makam, usul ve yöre tavrının birlikte yürütüldüğü programlar.
Genel bakış
Tezene, elin sesi bulduğu yerdir
Tezeneli çalgılarda ses, sol elin bastığı perdeden önce sağ elin telle kurduğu ilişkiyle biçimlenir. Tezenenin açısı, derinliği ve hızı aynı perdeyi bambaşka iki sese çevirir; bu nedenle program sağ elden başlar.
Makam bilgisi çalgının içine yerleşiktir. Bir ezginin seyri, durağı ve güçlüsü bilinmeden çalınan ses teknik olarak doğru ama müzikal olarak eksik kalır. Perde bilgisi ile makam bilgisi ayrı ders değil, aynı çalışmanın iki yüzüdür.
Yöre tavrı üçüncü eksendir. Aynı ezgi Teke yöresinde başka, Karadeniz'de başka söylenir; süslemeler, vuruş yoğunluğu ve ritmin esnekliği yöreye göre değişir. Tavır, notaya yazılamayan kısımdır ve meşkle aktarılır.
Bu ailede
Bu ailede eğitimi verilen branşlar
Tezene ve mızrap geleneğini paylaşan çalgılar; perde düzeni, akort ve dağar farkları ayrı yürütülür.
Bağlama
Tezene tekniği, düzenler ve yöresel tavırlar; halk müziği dağarı.
Cura
Bağlama ailesinin küçük üyesi; ince ses ve hızlı tezene çalışması.
Divan sazı
Bağlama ailesinin büyük üyesi; kalın ses ve geniş perde aralığı.
Çöğür
Uzun saplı bağlama türü; âşık geleneğinin dağarı ve tavrı.
Tanbura
Bağlama ailesinin orta boy üyesi; eşlik ve ezgi arasında denge.
Ud
Perdesiz telli çalgı; mızrap tekniği ve klasik Türk müziği dağarı.
Kanun
Mandal sistemi, mızrap tekniği ve makam geçkileri.
Yöntem
Sağ el, perde ve meşk
İlk aşamada boş tel ve tek yönlü tezene çalışması yürütülür. Amaç, sol el devreye girmeden önce sağ elin düzenli ve tutarlı bir ses üretmesidir; bu oturmadan hız çalışmasına geçilmez.
Perde çalışması düzenlerle ilerler. Bağlamada bağlama düzeni, kara düzen ve bozuk düzen ayrı ayrı çalışılır; udda ve kanunda ise perdesiz ya da mandallı sistemin kendi mantığı öğretilir.
Meşk programın her aşamasında vardır. Eğitmenin çaldığını duyarak tekrar etmek, notanın taşıyamadığı süsleme ve tavır bilgisini aktaran yoldur; nota bu aktarımın yerine değil, yanına konur.
Kayıt öncesinde birebir deneme dersi düzenlenmektedir
Bu görüşmede kursiyerin hedefi, ayırabildiği çalışma zamanı ve varsa geçmiş deneyimi konuşulur; program buna göre belirlenir.
Rehber
Bu konuda yazdıklarımız
Aşağıdaki yazılar bu bölümün kendi konusundan seçilmiştir.
Yazılar kategori başlıklarına göre ayrılmıştır.
Geleneksel çalgılar yazıları ↗Bağlama öğrenmek için nota bilmek gerekir mi?
Gerekmez. Program meşk ve nota okumayı birlikte yürütür; ilk derslerde tezene ve perde çalışmasına başlanır, nota okuma çalışılan ezgilerle birlikte kademeli olarak öğretilir.
Ud ile bağlama arasındaki temel fark nedir?
Ud perdesizdir ve mızrapla çalınır; sesi bulmak kulağa bağlıdır. Bağlamada perdeler bağlıdır ve tezene kullanılır. İkisinin dağarı da farklıdır: ud klasik Türk müziğine, bağlama halk müziğine yakındır.
Kanunda mandal sistemi ne zaman öğretiliyor?
Temel mızrap tutuşu ve tek ses çalışması oturduktan sonra devreye girer. Mandallar makam geçkilerinin aracıdır; geçki mantığı anlaşılmadan mandal kullanımı ezberde kalır.
Yöre tavrı ayrı bir ders mi?
Ayrı ders değildir, çalışılan ezginin içinde öğretilir. Belirli bir düzeye gelen kursiyerle birlikte bir yöre seçilir ve o yörenin süsleme, vuruş ve ritim anlayışı dağar üzerinden çalışılır.
Kendi çalgımı nasıl seçmeliyim?
Seçim tanışma görüşmesinde birlikte yapılır. Boy, sap uzunluğu ve tel gerginliği kursiyerin eline göre değişir; uygun olmayan bir çalgı başlangıçta gereksiz zorluk yaratır.
Bağlama düzeni ile kara düzenden hangisiyle başlanır?
Öğretim kaynaklarının çoğu bağlama düzenine göre hazırlandığı için başlangıçta o kullanılır. Kara düzene, yöresel tavır çalışmasıyla birlikte kademeli geçilir.