John Coltrane: Ton ve Dağarın Genişlemesi

John Coltrane'in kariyeri on beş yıl kadar sürdü ve bu sürede üslup olarak birkaç kez baştan kuruldu. Bebop içinde başladı, modal cazda merkezî isim oldu, son yıllarında serbest doğaçlamaya geçti. Bu değişim hızı, sürekli ve yoğun bir çalışmanın sonucudur.

Çalışma alışkanlıkları hakkında anlatılanlar tutarlıdır: günde uzun saatler, ölçek ve armoni sistemleri üzerinde sistematik çalışma, aynı fikrin bütün tonalitelerde tekrarı. Nicolas Slonimsky'nin ölçek ve melodik kalıp sözlüğünü sürekli kullandığı bilinir. Bu, doğaçlamanın esin değil birikim işi olduğunu gösteren somut bir örnektir.

1960'ta kaydettiği Giant Steps armonik olarak bir sınav niteliğindedir. Akor merkezleri majör üçlü aralıklarla hızla değişir; alışılmış caz dizilerinin mantığı burada işlemez. Parça bugün caz eğitiminde armonik hâkimiyetin ölçüldüğü standartlardan biridir.

Ardından ters yöne gitti. Miles Davis'in Kind of Blue albümünde çalıştığı modal yaklaşım, az sayıda akor üzerinde uzun süre kalmayı ve ezgisel malzemeyi derinleştirmeyi öneriyordu. My Favorite Things kaydında soprano saksofona geçti ve bu çalgıyı cazda yeniden dolaşıma soktu.

Ton olarak kalın, dirençli ve kimi zaman sert bir ses kurdu. Üst register kullanımı ve çok sesli üfleme teknikleri, saksofonun ses alanını genişletti. Bu tekniklerin bir bölümü sonradan klasik saksofon dağarına da geçti.

A Love Supreme ve sonrası, müziği ifade aracı olmaktan çıkarıp bir arayış olarak konumlandırdı. Bu dönem kayıtları dinleyiciyi böldü ve hâlâ bölüyor.

Derslerimizde ileri seviye çalışma, tek bir fikrin bütün tonalitelere taşınması üzerine kurulur. Bir kalıbı on iki tonaliteye taşımak, on iki ayrı kalıp ezberlemekten daha kalıcıdır.