Kanunun Tarihi ve Yapımı
Yetmiş beş teli olan bir çalgıyı akortlu tutmak başlı başına bir iştir.
Kanun, yamuk biçimli gövdesi ve yatay olarak çalınan telleriyle Ortadoğu ve Anadolu müziğinin temel çalgılarından biridir. Adı, ölçü ve kural anlamına gelen bir sözcükten gelir.
Yapısı karmaşıktır. Yirmi altı civarında perdenin her biri üç telden oluşur; toplam tel sayısı yetmiş beşi aşar. Teller bir köprü üzerinden geçer ve köprü, gövdenin üzerine gerilmiş deri parçalarına oturur. Deri, titreşimi gövdeye aktarır; kanunun karakteristik tınısı bu yapıdan gelir.
En önemli teknik öğe mandallardır. Her tel grubunun başında bulunan küçük metal kollar, telin titreşen boyunu kısaltarak perdeyi küçük adımlarla değiştirir. İcracı, çalarken sol eliyle bu mandalları hareket ettirerek koma perdelerini ve makam geçişlerini elde eder.
Mandal sistemi yirminci yüzyılın başında yaygınlaştı. Öncesinde perde değişimi, telin sol elin tırnağıyla bastırılmasıyla yapılıyordu; bu yöntem hâlâ bazı geleneklerde kullanılır ve daha esnek bir perde kontrolü sağlar.
Çalma tekniği iki elin işaret parmaklarına takılan mızraplara dayanır. İki el bağımsız çalışır; bu, ezgiyi ikileme, oktav çalma ve tremolo yapma imkânı verir.
Akort, kanun icracısının sürekli işidir. Yetmiş beş teli düzenli olarak akortta tutmak zaman alır ve nem değişimlerine duyarlıdır.
Derslerimizde kanun eğitimi mandal kullanımı ve akort bakımıyla birlikte yürütülür. Makam geçişleri mandal hareketiyle çalışılır.
Soru ve cevap
Mandal ne işe yarar?
Telin titreşen boyunu kısaltarak perdeyi küçük adımlarla değiştirir. Koma perdeleri ve makam geçişleri çalarken bu kollarla elde edilir.
Kanun neden sık akort ister?
Yetmiş beşi aşan tel sayısı ve nem değişimlerine duyarlılık nedeniyle. Düzenli akort bakımı icranın ayrılmaz parçasıdır.
Bu konunun dersi
DerslerimizKanun Dersi