ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Tanbur: Osmanlı Müziğinin Merkez Çalgısı

Uzun sap ve çok sayıda perde, makam sisteminin en ayrıntılı gösterimini sunar.


Tanbur, uzun saplı, yarım küre gövdeli, perdeli bir tezeneli çalgıdır ve klasik Türk müziğinin merkezî çalgılarından sayılır. Sapı olağandışı uzundur; bu uzunluk, perdeler arasına çok sayıda ara perde yerleştirilmesini mümkün kılar.

Perde sayısı bu çalgının tanımlayıcı özelliğidir. Bir oktavda kırktan fazla perde bulunur; bu, Türk müziği kuramının koma sistemini doğrudan görünür kılar. Tanbur, kuramın somutlaştığı çalgıdır; hangi perdenin nerede olduğu sapa bakarak okunabilir.

Tel düzeni genellikle yedi telden oluşur ve çiftler hâlinde akort edilir. Mızrap bağa ya da plastikten yapılır ve uzun bir dille tutulur. Tonu ince ve uzun sönümlüdür. Gövde küçük, sap uzun olduğu için ses hacmi sınırlıdır; buna karşılık tını berrak ve perde ayrımı nettir. Bu özellik, çalgıyı fasıl topluluğunda ezgiyi netleştiren bir konuma yerleştirir.

Taksim geleneğinde tanbur öne çıkar. Uzun sap ve ince ton, makam seyrinin ayrıntılı biçimde açılmasına uygundur.

Yaylı tanbur ise aynı gövdenin yayla çalınan biçimidir ve ayrı bir çalgı sayılır; sesi daha sürekli ve daha güçlüdür.

Bugün tanbur konservatuvar programlarında ve klasik topluluklarda kullanılıyor. Perde sayısının fazlalığı, öğrenme sürecinde sol el konumlarının ayrıntılı çalışılmasını gerektirir.

Derslerimizde tanbur eğitimi perde bilgisi ve makam seyriyle birlikte yürütülür. Sol el konumları, çalışılan makamın perdelerine göre kurulur.

Soru ve cevap

Tanburda neden bu kadar çok perde var?

Türk müziği kuramının koma sistemini karşılamak için. Bir oktavda kırktan fazla perde bulunur ve kuram sapa bakılarak okunabilir.

Tanbur ile yaylı tanbur aynı mı?

Gövde benzerdir ama farklı çalgılardır. Yaylı tanbur yayla çalınır; sesi daha sürekli ve daha güçlüdür.