Kontrbastan Bas Gitara: Perdeli Bir Bas Fikri

1940'ların sonunda topluluklarda kontrbasla ilgili iki sorun vardı. Çalgı büyüktü ve taşınması güçtü; daha önemlisi, elektrikli çalgıların ve davulun yanında yeterince duyulmuyordu. Leo Fender'ın 1951'de çıkardığı Precision Bass bu iki soruna aynı anda yanıt verdi.

Adındaki "precision" perdeleri anlatır. Kontrbasın perdesiz klavyesinde doğru sesi bulmak kulak ve kas belleği işidir; perdeler bunu kesinleştirdi. Bir üflemeli çalgıcının ya da gitaristin basa geçmesi böylece kolaylaştı. Çalgı yatay tutuluyordu, bu yüzden uzun süre "elektrikli bas gitar" diye anıldı; işlevi gitarın değil kontrbasın işleviydi.

Erken dönemde basçılar hâlâ kontrbas dilini taşıdı: yürüyen bas hatları, kök ve beşli vurguları. 1960'larda Motown kayıtlarında James Jamerson'ın çaldıkları bu dili değiştirdi. Bas hattı artık yalnız armonik zemin değil, şarkının ikinci ezgisiydi. Senkoplu, kromatik ve hareketli hatlar popüler müziğin standardı hâline geldi.

1960'ların sonunda perdesiz bas gitar ortaya çıktı. Perdelerin sökülmesi, kontrbasın kaydırmalı ton geçişlerini elektrikli çalgıya taşıdı. Perdesiz basta entonasyon sorumluluğu icracıya döner ve ton belirgin biçimde yumuşar.

Tel sayısı da değişti. Beş telli baslar alt uca bir si teli ekleyerek dağarı aşağı genişletti; altı telli baslar üste bir do teli koyarak solo alanı açtı. Bu genişleme, basın topluluktaki rolünü yeniden tartışmaya açtı: zemin mi, solo çalgı mı?

Bu tartışmanın pratik yanıtı topluluğa göre değişir. Küçük bir toplulukta bas hem armonik kökü hem ritmik ayağı taşır; kalabalık bir düzende daha serbest hareket edebilir. Her iki durumda da davulla ilişki belirleyicidir; bas ve kick davul aynı zaman çizgisinde durmak zorundadır.

Derslerimizde bas gitar, davulla birlikte çalışmayı erken başlatan bir programla yürür. Tek başına doğru çalınan bir hat, ritim bölümüyle buluşunca çoğu zaman yeniden düzenlenir.