Nefesli Halk Çalgılarında Dağar ve Uzun Hava
Serbest tartımlı icra, bu çalgıların en karakteristik dağarını oluşturur.
Nefesli halk çalgılarının dağarı iki ana gruba ayrılır: ölçülü ezgiler ve serbest tartımlı uzun havalar.
Ölçülü dağar, dans eşliğidir. Halay, zeybek, horon ve bar ezgileri belirli usullerde kurulur ve tempo dansın ihtiyacına göre belirlenir. İcra kesintisiz ve ritmik olarak kararlıdır.
Uzun hava ise ölçüsüzdür. Tempo icracının kararıyla esner; cümleler nefes uzunluğuna göre biçimlenir. Bu, çalgının ifade olanaklarının en açık kullanıldığı alandır. Uzun havanın yapısı belirsiz değildir. Makamsal bir seyir izlenir: belirli bir perdeden başlanır, kademeli olarak yükselinir, tepe noktasında beklenir ve başlangıç perdesine dönülür. Bu yapı bölgeye göre adlandırılır — bozlak, hoyrat, maya, barak. Süsleme dili uzun havada yoğundur. Kaydırmalar, uzun tutulan sesler ve çarpmalar, ölçülü dağardakinden daha geniş bir alanda kullanılır.
Nefes yönetimi belirleyicidir. Cümle uzunluğu nefes kapasitesine bağlıdır; iyi bir icracı nefes yerlerini cümle yapısına göre planlar ve nefes alışı duyulmaz hâle getirir.
Sözlü uzun havalarda çalgı sesi ikiler ya da cümle aralarını doldurur. Bu düzen, ses ile çalgı arasında karşılıklı bir diyalog kurar.
Uzun hava icrası ileri düzey bir iştir. Ölçü yokluğu, icracıya bütün yapı sorumluluğunu yükler; yapı bilgisi olmadan icra dağılır.
Derslerimizde uzun hava, seyir yapısı çözümlenerek çalışılır. Ölçülü dağar oturmadan serbest tartımlı icraya geçilmez.
Soru ve cevap
Uzun hava nasıl çalışılır?
Seyir yapısı çözümlenerek. Başlangıç perdesi, yükselme, tepe ve dönüş belirlenir; serbestlik bu çerçevenin içinde kullanılır.
Serbest tartım ölçüsüz mü demek?
Ölçü çizgisi yoktur ama yapı vardır. Tempo icracının kararıyla esner; cümle uzunluğu nefes ve seyir yapısına göre belirlenir.
Bu konunun dersi
DerslerimizKaval Kursu