ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Nyckelharpa: Tuşla Perdelenen Bir Yaylı Çalgı

İsveç'in yaylısında teli parmak değil, tuşa bağlı küçük çıkıntılar durduruyor.


Yaylı bir çalgıda titreşen telin boyu çoğunlukla parmakla belirlenir. İsveç'in nyckelharpa adlı çalgısı bu işi tuşlara bırakır. Çalgının adı da buradan geliyor; karşılığı anahtarlı ya da tuşlu kemençe olarak verilir.

Buradaki düzen mekanik bir aktarım üzerine kurulu. Tuşa basıldığında ona bağlı küçük bir çıkıntı tele dayanır ve titreşen boyu kısaltır. Aynı mekanik fikir tekerlemeli lirde de bulunur; iki çalgı bu yönden birbirine yakın sayılır.

Bugün kullanılan biçim kalabalık bir tel takımı taşıyor. Bir kaynak modern çalgıda on altı tel ile otuz yedi tuş bulunduğunu belirtir. Tellerin bir bölümü doğrudan çalınır, bir bölümü ise üstteki teller çalındığında kendiliğinden titreşir.

Çalgının izleri ortaçağa kadar uzanıyor. Çalgının İsveç'teki varlığı en azından 1350'ye kadar götürülür; o tarihte Gotland'da bir kilise kapısına oyulmuş bir görüntü bulunur. Uppland'daki kilise duvar resimleri de aynı çalgıyı gösterir; Lagga Kilisesi'ndeki örnek 1498 tarihlidir.

İcra sürekliliği tek bir bölgede korundu. Ortaçağdan sonra kullanımın ağırlıkla İsveç'te, özellikle Uppland'da toplandığı ve kesintisiz bir icra geleneğinin orada sürdüğü belirtilir. Bir çalgının ayakta kalması, çoğunlukla tek bir bölgedeki süreklilikle açıklanıyor.

Soru ve cevap

Nyckelharpa'da tel nasıl perdelenir?

Tuşa basıldığında ona bağlı küçük bir çıkıntı tele dayanır ve titreşen boyu kısaltır. Aynı mekanik fikir tekerlemeli lirde de bulunur.

Çalgının geçmişi nereye uzanır?

İsveç'teki varlığı en azından 1350'ye kadar götürülür; o tarihte Gotland'da bir kilise kapısına oyulmuş bir görüntü bulunur. Uppland'daki kilise duvar resimleri de aynı çalgıyı gösterir; Lagga Kilisesi'ndeki örnek 1498 tarihlidir.