Paco de Lucía: Flamenkonun Sınırını Genişletmek

Flamenko gitar yirminci yüzyılın ortasına kadar büyük ölçüde eşlik çalgısıydı. Şarkıcının ve dansçının arkasında durur, compası taşır, aralarda kısa solo bölümler çalardı. Paco de Lucía bu düzeni değiştirdi ve flamenko gitarı tek başına sahne taşıyan bir çalgı hâline getirdi.

Teknik olarak getirdikleri sayılabilir. Picadoyu — tek sesli hızlı ölçek vuruşunu — dönemin standartlarının üstüne çıkardı. Alzapúa'yı, yani başparmağın hem bas hem akor taşıdığı vuruşu, karmaşık ritmik yapılarda kullandı. Sol el pozisyon kullanımını klasik gitarın alanına yaklaştırdı; üst pozisyonlar flamenkoda alışılmış değildi.

Daha tartışmalı katkısı müzikaldi. Cajónu Peru'dan flamenkoya taşıdı; bugün neredeyse her flamenko topluluğunda bulunan bu çalgı 1970'lerden önce flamenkoda yoktu. Topluluğuna bas gitar ve flüt kattı. Caz müzisyenleriyle — Al Di Meola ve John McLaughlin ile — birlikte çaldı. Geleneğin savunucuları bunu bozulma saydı.

Bu tartışma flamenkonun kendi doğasıyla ilgilidir. Flamenko yazılı bir dağar değil, palo denen biçimler sistemidir; her palonun kendi compası, kendi kadansı ve kendi duygusal alanı vardır. Sistem, içine yeni malzeme almaya kapalı değildir; ama yeni malzemenin compası bozmaması beklenir. Paco'nun yaptığı, yeni sesleri compasın içine yerleştirmekti.

Rodrigo'nun Aranjuez Konçertosu'nu kaydetmesi ayrı bir kırılmadır. Nota okumayı geç öğrenmiş bir flamenko gitaristinin klasik dağarın merkezî eserini kaydetmesi, iki dünya arasındaki duvarı görünür biçimde deldi. Kayıt eleştirildi ve çok dinlendi.

Ölümünden sonra flamenko gitar eğitimi büyük ölçüde onun açtığı çerçevede yürüyor. Picado hızı, alzapúa kullanımı ve topluluk düzeni bugün standart kabul ediliyor. Bir kuşak önce yenilik sayılan şeyin gelenek sayılması, canlı bir müzik geleneğinin işaretidir.

Derslerimizde flamenko, compás üzerinden öğretilir. Teknik vuruşlar — rasgueado, picado, alzapúa — palonun ritmik iskeleti oturmadan tek başına çalışılmaz.