Şelpe: Tezenesiz Çalma Tekniği
Parmakla çalma eski bir yerel teknikti; son kırk yılda dağarın merkezine geldi.
Bağlama genellikle tezene ile çalınır. Şelpe ise tezene kullanmadan, parmaklarla çalma tekniğidir. Sağ elin parmakları tele hem vurur hem çeker; aynı zamanda kapağa vurularak ritmik vurgular üretilir.
Teknik yeni değildir. Anadolu'nun çeşitli yörelerinde, özellikle küçük boy çalgılarda parmakla çalma yaygındı. Yirminci yüzyılda tezene baskın hâle geldikçe şelpe geri plana düştü.
Son kırk yılda durum değişti. Şelpe sistemli biçimde incelendi, teknik başlıkları tanımlandı ve konservatuvar programlarına girdi. Bugün bağlama eğitiminin standart bileşenlerinden biri. Tekniğin sağladığı imkânlar somuttur. Tezene tek yönlü ve tek sesli bir vuruş üretirken, parmaklar aynı anda birden çok teli farklı biçimde çalabilir. Bu, çok sesli dokular, bağımsız bas hatları ve arpej yapıları kurmayı mümkün kılar.
Ritmik zenginlik ikinci kazançtır. Kapağa vurulan parmak darbeleri, çalgıyı aynı anda bir vurmalı gibi kullanır. Tek bir icracı hem ezgiyi hem ritmi taşıyabilir.
Teknik olarak şelpe, sağ el bağımsızlığı ister ve bu yönüyle klasik gitar ya da parmak stili tekniklerine yaklaşır. Tırnak kullanımı, vuruş açısı ve parmak eşitliği çalışılması gereken başlıklardır.
Şelpe ile tezene birbirinin alternatifi değildir. Dağara göre seçilir; yöresel türkü tezene ister, çok sesli düzenleme şelpeye açıktır.
Derslerimizde şelpe, tezene tekniği oturduktan sonra eklenir. Sağ el bağımsızlığı ayrı ayrı çalışılır.
Soru ve cevap
Şelpe tezenenin yerine mi geçer?
Geçmez. İkisi farklı dokular üretir; yöresel türküler tezene ister, çok sesli ve arpejli düzenlemeler şelpeye açıktır.
Şelpeye ne zaman başlanır?
Tezene tekniği ve temel dağar oturduktan sonra. Sağ el bağımsızlığı ayrı bir çalışma gerektirir ve yavaş tempoda kurulur.
Bu konunun dersi
DerslerimizBağlama Dersi