ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Serbest Kamış: Sheng'den Armonikaya Uzanan Hat

Batı'nın körüklü ve üflemeli çalgıları, Çin kökenli bir ses üretme ilkesine dayanıyor.


Nefesli çalgılarda ses üretmenin birkaç ayrı yolu var; kamışın kendi yuvasının içinde serbestçe salınması bunlardan yalnız biridir. Bu ilkeye dayanan çalgılar birbirine hiç benzemeyen biçimler taşır. Ortak noktaları gövde biçiminde değil, ses üreten küçük parçada bulunuyor.

Bu ilkeye dayanan çalgı ailesi kalabalıktır. Armonyum, konçertina, akordeon, armonika ve bandoneon birbirinden farklı görünse de hepsi aynı ilkeyle çalışır. Bu çalgıların hepsinde hava akımı, bir yuvanın içine oturtulmuş olan ince bir dili titreştirerek sesi üretir.

Bu çalgıların tamamı on sekizinci yüzyıldan sonra geliştirildi. Kaynaklar bu gelişmenin, Çin'in sheng adlı çalgısındaki serbest kamış düzeninden yola çıkılarak başladığını belirtir. Fikrin Batı'ya geçişi, körüklü çalgıların Avrupa'da ortaya çıkışından daha önceki bir dönemde gerçekleşti.

Laos'un khaen çalgısı da aynı aileden sayılır. Bambu borulara yerleştirilmiş pirinç ya da gümüş kamışlarla çalışır ve Batı'daki bu çalgılarla doğrudan ilişkilendirilir. Birbirinden çok uzak iki coğrafyada da aynı mekanik çözüm bulunuyor.

Ailenin bu kadar geniş olması tek başına bir şeyi gösteriyor. Bir ses üretme ilkesi bir kez bulunduğunda, onun çevresine kurulabilecek çalgı biçimlerinin sayısı hemen hemen sınırsız hâle geliyor. Küçük bir armonika ile kocaman bir akordeonun aynı kökten gelmesi de bu esnekliğin doğrudan bir sonucu sayılabilir.

Soru ve cevap

Serbest kamış nasıl çalışır?

Hava akımı, bir yuvanın içine oturtulmuş ince bir dili titreştirir. Dil yuvasında serbestçe salındığı için ses iki yönde de üretilebilir.

Hangi çalgılar bu ilkeye dayanır?

Armonyum, konçertina, akordeon, armonika ve bandoneon birbirinden farklı görünse de hepsi aynı ilkeyle çalışır. Kaynaklar bu çalgıların Çin'in sheng adlı çalgısından yola çıkılarak geliştirildiğini belirtir.

Bu konunun dersi

DerslerimizArmoni Dersleri