Khaen: Serbest Kamışlı Bir Ağız Orgu
Laos'un ulusal çalgısı 2017'de UNESCO temsilî listesine girdi.
Laos'ta khaen adıyla anılan çalgı, sert ağaçtan yapılmış bir hava haznesine bağlanan bir sıra bambu borudan kurulur. İcracı hava haznesine üfler ve borulardan her biri kendi sesini verir. Çalgı Laos'un ulusal çalgısı olarak sayılıyor ve ülke dışında da kullanılıyor.
Ses üretimi serbest kamışa dayanır. Her borunun içinde pirinç ya da gümüşten yapılmış bir kamış bulunur ve bu kamış hava akımıyla titreşir. Kamış bir yuvanın içinde serbest biçimde salındığı için, hem üfleme hem de çekme yönünde ses çıkarabilir.
UNESCO kaydı 2017 Aralık'ında yapıldı. Hükümetler arası komite, Lao halkının khaen müziğini insanlığın somut olmayan kültürel mirasının temsilî listesine o tarihte kaydetti. Kayda alınan şey çalgının kendisi değil, onun çevresinde kurulmuş olan müzik geleneğidir.
Kullanım alanı ülke sınırını aşıyor. Çalgı Lao Isan topluluklarında ve kuzey Vietnam'daki Tai Dam gibi bazı Tai gruplarında da yaygın biçimde kullanılmayı sürdürür. Bir çalgının ulusal sayılması, onun o sınırın içinde kalmasını gerektirmiyor.
Serbest kamışlı bu düzen Batı'da da karşımıza çıkar. Armonyum, konçertina, akordeon, armonika ve bandoneon aynı ilkeye dayanan çalgılardır. Aralarındaki bağ yalnız bir benzerlik değildir; hepsi aynı ses üretme fikrinin birbirinden ayrı uygulamalarıdır.
Soru ve cevap
Khaen'de ses nasıl üretilir?
Her borunun içindeki pirinç ya da gümüş kamış hava akımıyla titreşir. Kamış yuvasının içinde serbest salındığı için üfleme ile çekme yönlerinde de ses çıkar.
UNESCO kaydı ne zaman yapıldı?
Hükümetler arası komite, Lao halkının khaen müziğini 2017 Aralık'ında temsilî listeye aldı. Kayıt çalgıyı değil onun çevresindeki müzik geleneğini konu alıyor.
Bu konunun dersi
DerslerimizGeleneksel Tezeneli ve Mızraplı Çalgılar