Antonio Stradivari: Altın Dönemin Ölçüleri
Stradivari'nin sırrı vernikte değil, elli yıl süren bir ölçü arayışındadır.
Antonio Stradivari'nin adı çalgı yapımcılığında bir ölçüt hâline geldi. Yetmiş yılı aşan çalışma süresinde altı yüzden fazla çalgısı bugüne kaldı; keman, viyola, çello ve gitarlar dahil. Bu üretim hacmi tek başına dikkate değer, ama asıl önemli olan çalgıların arasındaki tutarlılıktır.
Erken dönem çalgıları hocası sayılan Nicolò Amati'nin kalıplarına yakındır. 1690'lardan sonra daha uzun gövdeli bir model denedi. 1700 ile 1720 arasındaki döneme "altın dönem" denir; gövde ölçüleri, kavis yüksekliği ve f deliklerinin konumu bu yıllarda yerleşti. Sonraki iki yüzyılın yapımcıları büyük ölçüde bu kalıpları kopyaladı.
Vernik tartışması ünlüdür ve büyük ölçüde abartılıdır. Kimyasal analizler verniğin dönemin İtalyan atölyelerinde yaygın olan malzemelerden oluştuğunu gösterdi. Ses üzerindeki etkisi vardır ama belirleyici değildir; ahşabın seçimi, kalınlık dağılımı ve kavis daha fazla iş görür. Stradivari'nin kullandığı ladinin, küçük buzul çağının yavaş büyüme yıllarına denk geldiği yönündeki açıklama ilgi çekicidir ama tek başına yeterli değildir.
Kör dinleme testleri düzenli aralıklarla yapılıyor ve sonuçlar tekrarlanabilir biçimde şaşırtıcı: deneyimli icracılar bile eski İtalyan çalgılarını yeni yapımlardan güvenilir biçimde ayıramıyor, kimi testlerde yeni çalgılar tercih ediliyor. Bu sonuç, eski çalgıların değerini düşürmez; efsanenin sınırını gösterir.
Stradivari'nin çellolarındaki değişim ayrıca önemlidir. Erken çelloları büyüktü; 1707 sonrasında daha küçük bir kalıba geçti. Bu "forma B" ölçüsü modern çellonun standardı oldu ve çalgının hem taşınabilirliğini hem üst pozisyon erişimini iyileştirdi.
Bugün bir Stradivari çalgısının fiyatı müzikal değerinden çok tarihsel ve piyasa değeriyle ilgilidir. Konser icracılarının çoğu bu çalgıları vakıflardan ödünç kullanır; mülkiyet ile icra ayrılmıştır.
Derslerimizde çalgının kalitesi kursiyerin seviyesiyle birlikte konuşulur. Belli bir aşamadan sonra çalgı ilerlemenin önünde durur; o aşamadan önce ise çalgıyı değiştirmek çoğu zaman sorunu çözmez.
Soru ve cevap
Stradivari çalgılarının sırrı vernik mi?
Hayır. Vernik etkilidir ama belirleyici değildir; ahşap seçimi, kalınlık dağılımı ve kavis daha fazla iş görür. Kör testler eski İtalyan çalgılarının yeni yapımlardan güvenilir biçimde ayrılamadığını gösteriyor.
Pahalı çalgı daha hızlı ilerletir mi?
Belli bir seviyeye kadar hayır. Ayarı yapılmış orta sınıf bir çalgı, başlangıç ve orta seviyede yeterlidir; çalgı değişimi, kursiyerin tekniği çalgının sınırına dayandığında anlamlıdır.
Bu konunun dersi
DerslerimizKeman Dersi