Tulum: Karadeniz'in Gaydası
Deriden bir hava deposu, kesintisiz çalmayı mümkün kılar.
Tulum, Doğu Karadeniz'in temel nefesli çalgısıdır. Keçi ya da oğlak derisinden yapılan bir hava haznesi, üfleme borusu ve çift borulu bir ses kısmından oluşur.
Çalışma ilkesi basittir ve akıllıdır. İcracı üfleme borusundan haznesine hava doldurur; kolunun basıncıyla bu havayı ses borularına gönderir. Nefes almak için üflemeyi kesmesi gerekmez; hazne dolduğu sürece ses kesilmez. Sirkülatif nefes gerektirmeden kesintisiz icra sağlar.
Ses kısmı iki paralel borudan oluşur ve nav adını alır. Her iki boruda da parmak delikleri vardır; ikisi birlikte çalınır ve aralarındaki küçük perde farkı karakteristik bir vuruş — beat — üretir. Bu titreşimli ton tulumun tanınma işaretidir. Çift kamış değil, tek kamışlı diller kullanılır; her borunun içinde ince bir dil bulunur ve hava akımıyla titreşir.
Tulum horon dağarının çalgısıdır. Kesintisiz ses ve sürekli ritim, dansın ihtiyacını doğrudan karşılar. Kemençeyle birlikte ya da ayrı kullanılır.
Gayda ailesi geniştir ve Avrupa'nın büyük bölümüne yayılmıştır. İskoçya gaydası en bilinenidir; Trakya, Bulgaristan ve İrlanda'da da kendi biçimleri vardır. Ortak öğe hava haznesidir; ayrışma boru sayısı, dem borusu varlığı ve ses üretim biçimindedir.
Tulumun ayırt edici yanı dem borusunun bulunmamasıdır; İskoçya gaydasındaki uzun dem boruları tulumda yoktur.
Derslerimizde tulum eğitimi hazne basıncı denetimiyle başlar. Kol basıncının sabit tutulması, perde kararlılığının önkoşuludur.
Soru ve cevap
Tulumda nefes nasıl alınır?
Hava haznesi sayesinde. İcracı üflemeyi keserek nefes alır; hazne dolduğu sürece ses kesilmez ve kol basıncıyla sürdürülür.
Tulum ile gayda aynı mı?
Aynı ailedendir. Ortak öğe hava haznesidir; tulumda dem borusu yoktur ve çift paralel boru karakteristik titreşimli tonu üretir.
Bu konunun dersi
DerslerimizZurna Kursu