ANKANOM WhatsApp'tan yazın
Geleneksel çalgılar

Uçtan mı, Yandan mı? İki Ayrı Üfleme Düzeni

Aynı malzemeden yapılan iki flüt, hava akımının yöneltildiği yere göre ayrılıyor.


Bambudan yapılmış iki flüt birbirine benzese de, üfleme düzeni onları ayırır. Japonya'nın shakuhachi çalgısı uçtan üflenir; Çin'in dizi ile Hindistan'ın bansuri çalgıları yandan üflenir. Aradaki fark, hava akımının hangi kenara yöneltildiğinde toplanır.

Uçtan üflemede kesici kenar borunun ağzında bulunur. İcracı dudaklarıyla hava akımını doğrudan bu kenara yöneltir ve akımın ikiye bölünmesiyle ses doğar. Ağız ile kenar arasındaki açı ve mesafe tamamen icracının denetimindedir.

Yandan üflemede kesici kenar gövdenin üzerindedir. Borunun yan tarafına açılmış bir üfleme deliği bulunur ve hava akımı bu deliğin kenarına gönderilir. İcracının dudağı bu düzende deliğin bir bölümünü de kapatır.

İki düzen icracıya ayrı olanaklar veriyor. Uçtan üflemede perdeyi nefesle bükmek daha geniş bir alanda yapılabilir; yandan üflemede ise sesin odaklanması ve hız denetimi öne çıkar. Hangi düzenin seçildiği, dağarın hangi süslemeleri istediğiyle ilgilidir.

Kullanılan malzeme ise ikisinde de aynı kalıyor. Üç çalgının gövdesi de bambudan yapılır ve hiçbirinde mekanik bir anahtar düzeni bulunmaz. Aynı bitkiden iki ayrı ses üretme yolu çıkması, çalgı tasarımının malzemeden değil karardan doğduğunu gösteriyor.

Soru ve cevap

Uçtan üfleme ile yandan üfleme arasındaki fark nedir?

Uçtan üflemede kenar borunun ağzındadır ve hava akımı doğrudan oraya yöneltilir. Yandan üflemede gövdenin yan tarafına açılmış bir delik bulunur ve akım o deliğin kenarına gönderilir.

Hangi çalgılar hangi düzende çalışır?

Japonya'nın shakuhachi çalgısı uçtan üflenir. Çin'in dizi ile Hindistan'ın bansuri çalgıları ise yandan üflenir.