Gaydanın Dört Kamışı: Tek ve Çift Kamış Bir Arada
Aynı çalgının içinde iki ayrı kamış türü birlikte çalışıyor.
Nefesli çalgılar çoğunlukla tek bir kamış türüyle çalışır ve tek kamışlı ya da çift kamışlı olarak sınıflandırılır. Büyük Highland gaydası ise bu ayrımın iki yanında birden duran bir çalgıdır. Çalgının içinde toplam dört kamış bulunur ve bunların hepsi birbiriyle aynı türden değildir.
Ezgi borusunda bir çift kamış bulunur. İki yüzü birbirine değen bu kamış, zurna ile obua gibi çalgılarda kullanılan türün aynısıdır. Ezgi borusunun konik biçimli iç deliği de bu kamışa göre hesaplanmış durumdadır.
Demlerin tamamında ise tek kamış kullanılır. İki tenor dem ile bas demin her birinde, kendisine ait birer tek kamış bulunur. Tek kamış, bir yüzeye vuran tek bir dilden oluşur ve uzun süre sabit bir ses vermeye bu yapısıyla uygun düşer.
Bu ayrım doğrudan işlev farkından doğuyor. Ezgi borusunun parmak hareketine hızlı tepki vermesi, demlerin ise uzun süre değişmeden çalması istenir. Birbirinden ayrı bu iki beklenti, tek bir kamış türüyle aynı anda karşılanamaz.
Bas demin kendi tarihi ise bugün bilinmiyor. Bir kaynak, bas demin ne zaman ve hangi yolla ortaya çıktığının bilinmediğini açıkça belirtir. Bugünkü biçimin on sekizinci yüzyıl içinde oturduğu aktarılıyor, ancak parçaların tek tek tarihi açık kalıyor.
Soru ve cevap
Gaydada kaç kamış bulunur?
Dört kamış bulunur: ezgi borusunda bir çift kamış, iki tenor dem ile bas demin her birinde birer tek kamış. İki tür aynı çalgının içinde birlikte çalışır.
İki kamış türü niçin bir arada kullanılır?
Ezgi borusunun parmak hareketine hızlı tepki vermesi, demlerin ise uzun süre değişmeden çalması istenir. Birbirinden ayrı bu iki beklenti, tek bir kamış türüyle aynı anda karşılanamaz.
Bu konunun dersi
DerslerimizGeleneksel Tezeneli ve Mızraplı Çalgılar