Vibrato: Ne Zaman Başlanır?

Vibrato, yaylı çalgılarda sesin canlılığını ve sıcaklığını veren harekettir; kursiyerlerin çoğu bir an önce öğrenmek ister. Bu istek anlaşılırdır. Vibratosuz bir ses düz ve acemi duyulur. Ancak erken başlanan vibratonun bedeli vardır.

Birinci bedel entonasyondur. Vibrato, perde etrafında küçük bir salınımdır. Perde doğru kurulmamışsa bu salınım, yanlışı gizler; kursiyer de kulağını doğru perdeye ayarlamayı öğrenmez. Vibrato, temiz entonasyon oturduktan sonra başlar.

İkinci bedel gerginliktir. Vibrato serbest bir kol ve bilek gerektirir. Sol el hâlâ çalgıyı taşımakla ya da tele bastırmakla meşgulse, vibrato hareketi kaskatı bir titreşime dönüşür. Bu tür bir vibrato sesi güzelleştirmez, sertleştirir.

Vibratonun önkoşulları bellidir: temiz entonasyon, serbest sol el, sağlam el çerçevesi ve rahat bir konum. Bu dördü kurulmadan vibrato çalışması ertelenir.

Vibratonun üç türü vardır ve hangisiyle başlanacağı öğretmenin yaklaşımına göre değişir. Bilek vibratosu, hareketin bilekten geldiği ve yaygın öğretilen türdür. Kol vibratosu, önkolun bütün hareketiyle yapılır ve daha geniş bir salınım üretir. Parmak vibratosu en ince olanıdır ve genellikle en son gelişir.

Çalışma yöntemi mekaniktir ve baştan müzikal olmaz. İlk aşamada çalgı olmadan ya da ses çıkarmadan hareket kurulur: el klavye üzerinde ileri geri kaydırılır, hareketin serbestliği aranır. İkinci aşamada tek bir sesin üzerinde, metronomla ve sayılı salınımlarla çalışılır — vuruş başına iki, sonra üç, sonra dört salınım.

Sayılı çalışma önemlidir. Denetimi kurar. Denetimsiz bir vibrato, hızı ve genliği kendiliğinden belirlenen bir titreşimdir; müzikal bir araç değildir. Denetimli vibratoda icracı hızı ve genliği eserin gereğine göre değiştirebilir.

Üçüncü aşamada vibrato dağar içinde kullanılır ve burada seçim devreye girer. Her nota vibratolu çalınmaz. Uzun ve taşıyıcı notalarda kullanılır; geçiş notalarında ve hızlı pasajlarda kullanılmaz. Sürekli vibrato, ifadeyi zenginleştirmez, tekdüzeleştirir.

Üslup da belirleyicidir. Barok dağarda vibrato bir süsleme olarak ve seçici kullanılır; romantik dağarda ise sesin olağan bir parçasıdır. Aynı pasajın farklı dönemlerde farklı vibratolanması bir tercih değil üslup gereğidir.

Vibrato gelişimi zaman alır ve sabır ister; birkaç haftada oturmaz. Günlük kısa ve düzenli çalışma, uzun seanslardan daha etkilidir.