Yaylı Çalgılarda Koma Perdeleri

Perdesiz bir yaylı çalgı, teorik olarak herhangi bir perdeyi üretebilir. Bu serbestlik, hangi ses sisteminde çalındığına göre kullanılır.

Batı dağarında icracı eşit tamperamana yakın bir sistemde çalışır; piyanoyla çaldığında ona uyar, eşliksiz çaldığında akorları saf aralıklara yaklaştırır. Aradaki fark küçüktür ve alışkanlıkla yönetilir.

Makamsal dağarda ise fark büyüktür. Türk müziği kuramında tam ses dokuz komaya bölünür ve makamların karakteristik sesleri bu ara perdelerdedir. Segâh perdesi, eşit tamperamandaki hiçbir sese karşılık gelmez; yaklaştırıldığında makam kimliğini kaybeder. Bu, perdesiz çalgıların makamsal icradaki avantajını açıklar. Keman, kemençe, kabak kemane ve ud, gerekli perdeyi doğrudan verebilir. Piyano ve gitar gibi sabit perdeli çalgılar veremez.

Öğrenme süreci kulakla yürür. Koma perdeleri önce dinlenerek tanınır; ardından çalgıda aranır. Referans olarak kanun ya da tanbur kullanılabilir; bu çalgılar perdeleri sabit olarak verir.

Kuram ile icra arasında fark olduğu da bilinir. Ölçümler, usta icracıların bazı perdeleri kuramın öngördüğü yerden farklı aldığını gösterir. Bu fark, yazılı sistemin icradaki esnekliği tam karşılayamamasından kaynaklanır.

Pratik sonuç, entonasyon çalışmasının makama göre yapılmasıdır. Genel bir perde ezberi yerine, çalışılan makamın perdeleri ayrı ayrı yerleştirilir.

Derslerimizde koma perdeleri makam bazında çalışılır. Referans çalgı eşliğinde ve kayıt alınarak yürütülür.