Geleneksel Yaylılarda Süsleme Dili

Makamsal yaylı icrasında ezgi tek başına yeterli değildir. Notada yazılı seslerin arasına yerleştirilen süslemeler, icranın kimliğini kurar. Bu süslemeler süs değil dilin kendisidir.

Kaydırma en yaygın öğedir. Bir perdeden diğerine geçerken parmağın tel üzerinde kayması, aradaki bütün sesleri duyurur. Kaydırmanın hızı, yönü ve ne kadar duyulacağı üslup kararıdır. Batı icrasında çoğunlukla gizlenen bu hareket, makamsal icrada bilinçli olarak kullanılır.

Çarpma, ana notadan önce çok kısa bir komşu sesin duyurulmasıdır. Üstten ya da alttan yapılabilir; hangisinin seçileceği makama ve cümlenin yönüne bağlıdır. Titretme, tek bir perde üzerinde yapılan hızlı salınımdır ve vibratodan farklıdır. Vibrato perdeyi merkez alıp iki yana salınırken, titretme çoğu zaman tek yönlüdür ve ritmik bir karakter taşır.

Uzatma ve bekleme de süsleme dilinin parçasıdır. Makamın önemli perdelerinde — durak ve güçlü perdelerde — beklenmesi, seyrin duyulmasını sağlar. Bu bekleme notada yazılı değildir.

Bu öğelerin hepsi yöreye ve geleneğe göre değişir. Klasik Türk müziğindeki süsleme dili ile Karadeniz halk müziğindeki dil aynı değildir; birinde uzun ve yumuşak, diğerinde kısa ve keskin hareketler baskındır.

Öğrenme yolu dinlemedir. Bir ustanın kısa bir cümlesini defalarca dinleyip çıkarmak, süsleme dilini yazılı tariften çok daha hızlı aktarır.

Derslerimizde süsleme çalışması kayıt çözümlemesiyle yürütülür. Kursiyer dinlediği cümleyi yazar, işaretler ve kendi icrasıyla karşılaştırır.