Zurna: Açık Havanın Çalgısı
Zurnanın gür sesi bir kusur değil, kullanıldığı ortamın gereğidir.
Zurna, çift kamışlı ve konik gövdeli bir nefesli çalgıdır. En belirgin özelliği ses gücüdür: açık havada, kalabalık içinde ve davul eşliğinde duyulacak biçimde gelişmiştir. Bu güç, kapalı ortamlarda fazla gelebilir; oysa çalgının bütün yapısı açık hava icrası için kurulmuştur.
Ses üretimi çift kamışla olur ve yüksek basınç ister. Bu, zurnanın en zorlayıcı yanıdır: icracı az havayı yüksek basınçla kullanır ve dudak çevresindeki kaslar yoğun çalışır. Dayanıklılık, kısa ve sık çalışmayla kurulur.
Sürekli nefes tekniği, zurna icrasının ayırt edici becerilerindendir. Yanaklarda biriktirilen hava dışarı verilirken aynı anda burundan nefes alınır; böylece ezgi kesintisiz sürer. Halk oyunları eşliğinde uzun ve kesintisiz ezgiler bu teknikle çalınır.
Bu teknik ayrı ve sabırlı bir çalışma ister. Genellikle su dolu bir bardakta kabarcık üfleyerek kurulan hazırlık alıştırmalarıyla başlanır, sonra çalgıya aktarılır.
Perde sistemi halk müziği ezgilerinin gerektirdiği aralıkları verir; ara perdeler, deliklerin yarım kapatılmasıyla ve dudak basıncıyla elde edilir.
Zurna, davulla birlikte çalınır ve bu ikili, açık hava icrasının temel takımıdır. Zurnacı ezgiyi taşır, davul ölçüyü ve ağırlığı kurar. Bu birliktelik, her iki icracının da diğerinin dağarını bilmesini gerektirir.
Farklı boylarda zurnalar vardır: kaba zurna daha pes ve ağırbaşlı, cura zurna daha tiz ve keskin bir ses verir. Yöreye ve dağara göre seçilir.
Kamış bakımı burada da belirleyicidir: çalmadan önce ıslatılır, sonra kurutulur ve kutusunda saklanır.
Ses düzeyi nedeniyle çalışma ortamı bir sorun olabilir. Kapalı alanda çalışırken kısık çalmak, tekniği bozmadan mümkün değildir. Çalışma yeri baştan planlanır.
İşitme sağlığı da dikkat ister; uzun süre yakın mesafede yüksek ses düzeyine maruz kalmak korunmayı gerektirir.
Zurna öğrenimi, yöresel tavır öğrenimidir: her yörenin kendi ezgi kalıpları ve süsleme biçimi vardır.
Zurna icracısının dayanıklılığı, tekniğin ayrı bir boyutudur. Açık havada saatlerce süren icralar hem nefes hem dudak kasları açısından talepkârdır; bu dayanıklılık kısa ve sık çalışmayla, uzun tek seanslarla değil, kademeli olarak kurulur.
Soru ve cevap
Sürekli nefes tekniği nasıl öğrenilir?
Su dolu bir bardakta kabarcık üfleyerek yapılan hazırlık alıştırmalarıyla başlanır, sonra çalgıya aktarılır. Sabırlı ve ayrı bir çalışmadır.
Evde çalışmak mümkün mü?
Ses düzeyi yüksektir ve kısık çalmak tekniği bozar. Çalışma yeri baştan planlanır.
Bu konunun dersi
DerslerimizZurna Kursu