Beste Yapmak: Fikirden Partisyona

Beste yapmak isteyen kursiyerin en yaygın beklentisi, bir gün gelip tamamlanmış bir fikrin zihinde belirmesidir. Uygulamada süreç böyle işlemez. Besteciler çoğu zaman küçük bir malzemeyle başlar ve asıl iş, o malzemeyi geliştirmektir.

Başlangıç malzemesi küçük olabilir: birkaç notalık bir ezgi çekirdeği, bir ritmik kalıp, bir akor bağlantısı ya da bir renk fikri. Bu çekirdeğin ilginç olması gerekmez; geliştirilmeye elverişli olması yeterlidir.

Geliştirmenin bilinen yolları vardır ve bunlar öğrenilebilir. Bir motif tekrarlanabilir, başka bir perdeden yinelenebilir, uzatılabilir ya da kısaltılabilir, tersten okunabilir, ritmi değiştirilerek yeniden sunulabilir. Bu işlemler mekanik görünür ama sonuçları müzikaldir ve besteciye "şimdi ne yazacağım" sorusunun karşısında somut seçenekler verir.

Biçim, ikinci temel konudur. Bir parçanın bölümleri, bu bölümlerin uzunlukları ve birbirine bağlanma biçimi, dinleyicinin parçayı takip edebilmesini sağlar. Basit biçimlerle başlamak — iki bölümlü ya da üç bölümlü yapılar — bir fikri sonuna kadar götürme alışkanlığı kazandırır.

Üçüncü konu sınırlamadır ve şaşırtıcı biçimde en çok işe yarayan araçtır. Sınırsız bir başlangıç felç edicidir; buna karşılık "tek bir çalgı için, iki dakika, üç akorla" gibi bir çerçeve, üretimi hızlandırır.

Dördüncü konu yazıya geçirmektir. Kafada kalan bir fikir kaybolur ve geliştirilemez. Notaya yazmak ya da kaydetmek, fikri üzerinde çalışılabilir bir nesneye dönüştürür.

Beşinci konu tamamlamaktır. Yarım kalmış çok sayıda fikir yerine, sonuna kadar götürülmüş az sayıda parça daha çok öğretir. Asıl zorluklar bitiriş aşamasında ortaya çıkar.

Çalgı bilgisi de gereklidir: yazılan şeyin çalınabilir olması, o çalgının alanını ve tekniğini bilmeyi gerektirir. Çalgıcıya danışmak, bu bilginin en doğrudan kaynağıdır.

Son adım, yazılanı duymaktır. Bir eser, icra edilip dinlenmeden tamamlanmış sayılmaz; kâğıtta işleyen çok şey, seslendiğinde başka türlü duyulur.

Başka bestecilerin eserlerini çözümlemek, kendi yazımını geliştirmenin doğrudan yoludur. Sevilen bir parçanın nasıl kurulduğunu — motifin nereden çıktığını, bölümlerin kaç ölçü olduğunu, geçişlerin nasıl yapıldığını — çıkarmak, teknik bilgiyi taklit etmeden öğretir. Bu çözümleme alışkanlığı, dinlemeyi de değiştirir.

Derslerimizde kompozisyon programında motif geliştirme, biçim ve yazım teknikleri uygulamalı olarak çalışılmakta, yazılan eserler seslendirilerek değerlendirilmektedir.